Category: Վրացերեն

Գամարջոբաթ մե Մարիամ վար։Վցխովրոբ չեմ օջախթան էրթադ։Չվենի օջախի շեդգեբա խութի սուլիսգան,մամա,դեդա,բեբիա, դա դա մե։Չեմի մշոբլեբս ուկղվարթ սամզարեուլո,իսինի էրթադ մուշաոբեն։Բեբիաչեմի պենսիոներիա,չեմի դաս ուկղվարս խատվա,մուսիկա։Մեցմիկղվարս սամզարեուլոշի կղոփան,վեխմարեբի չեմս մշոբեբս։Էս չեմի ռջախիա,միկղվարս չեմի օջախի։

Սննդային շիպցի-մաշա

Ձիու պոչ-ձուա

Օձ-գվելի

Կատաղած-ավի

Մթություն-սիբնելես

Մութ-բնելա

Ջուր-ծղալի

Անանուն-սափխելո

Մաստակ,ծամոն-կեվի

Գլուխ-թավի

Ցորենի ճյուղ-թավթավի

Դայակ-ձիձա

Կնչում եմ-վեձախի

Կնչում ես-էձախի

Կնչում է-էձախիս

Սոված եմ -մշիա

Սոված ես-գշիա

Սոված է-շիա

Վախենում եմ-մեշինիա

Վախենում ես-գիշինիա

Վախենում են-էշինիա

Առավոտյան-դիլիթ

Առաոտ-դիլա

Այսօրը սկսվեց ընդհանուր պարապունքով,երբ մենք կատարեցին մի քանի երգ,որից հետո դուրս եկանք և կատարեցինք շուրջ պար կրակի մոտ,նվիրված Տրնդեզին:Այնուհետով փոքր ինչ հանգստացանք և պատրաստվեցինք Մեդիա Ուրբաթին։Մեր ընկերները պարեցին իրենց ազգագրական պարերից որոշները,այնուհետև մենք ներկայացրիք մեր ազգագրական պարերը։Ես կցանկանաի ուպեսզի նրանց հետ ավելի հաճախ հանդիպեինք։

Փետրվարի 12-ին մեզ այցելեցին մեր վրացախոս ընկերները։Առավոտյան մեզ հետ ընդհանուր պարապունք անցկացրեցին մեր Վրաց ընկերները։Որից հետո մենք իրենց սովարեցրինք մեր ազգաին պարերից մի քանիսը և երգեր նվիրված Տերենդեզին։Իսկ հետո նրանք գնացին  մարզական ակումբներ,որպեսզի խաղան։Ավարտելուց հետո այցելեցին բրուտանոց և կար ու ձև։

Նրանցից շատերը առաջին անգամ էին Հայաստանում,ինչպես նաև մեր Կրթահամալիրում։

Մենք առաջին օրը ներկա եղանք նրանց պարերին։

Հաջորդ օրը մենք մի քանի հոգով գնացինք և դիմավորեցինք նրանց։Այնուհետև մենք ուղևորվեցինք դեպի քոլեջ,որտեղ մեզ միացավ Դեսպանի կինը։Մենք այնտեղ զրուցեցինք ընթերցեցինք <<Շոթա Ռուսթավելի>> և ուղևորվեցինք դեպի գինու պահեստանոց,այնտեղ գինին նաև պատրաստում են։

Կատառեցինք նաև Տերենդեզի արարողությունը։

Ահա և այսպիսի հետաքրքիր և արկածաին օրեր։Սպասում եմ մյուս հանդիպմանը։

Հունվարի 14-ին «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի Ավագ դպրոցի ընթերցասրահում տեղի ունեցավ համատեղ ընթերցանություն: Կրթահամալրի վրացախոսները և Վրաստանի գյուղ Վաչիանի սովորողները ընթերցեցին Ռուսթավելի: Համատեղ ընթերցանության ընթացքում կրթահամալիրի սովորողները ընթերցում էին հայերեն և վրացերեն հատվածներ Ռուսթավելու «Ընձենաորը» պոեմից: Ստեղծել էին Ռուսթավելու կյանքի և գործունեության տեսաձայնագրություն, ձայնագրել էին նաև աֆորիզմները: Վաչիանի սովորողները ներկայացրեցին Շոթա Ռուսթավելու կենսագրությունը: «Ընթերցում ենք Ռուսթավելի» նախագիծը շարունակական է լինելու: Ջավախքցիների հետ պայմանավորվեցինք այս նախագծի շրջանակում այցելենք Ջավախք և կազմակերպենք համատեղ Ռուսթավելու «Ընձենավորրը» պոեմի ընթերցանություն:

Տառ-ասո

Բառ-սիտղվա

Նախադասություն-ծինադադեբա

Շատ-բեվրի,ձալիան

Կեղտոտ-ճուճղիանի

մագուր-սուպթա

Բանաստեղծ Շոթա Ռուսթավելու<< Ընձենավորը>> պոեմը վերացական Վերածննդի գրականություն բարձրակետն է։ Շոթա Ռուսթավելու կյանքի ու գործունեության մասին հավաստի տեղեկություններ մեզ չեն հասել։<< Ընձենավորը >> գրել է 1189-1207-թթ-ին և նվիրել է Թամարա թագուհուն ու նրա ամուսնուն ալանաց արքայորդի Դավիթ Սոլանին։Պոեմը հիմն է ազատ,անկեղծ ու երկրային սիրո։Բանասղեղծը մերժել է գռեհիկ զգայական սերը,հնարավոր համարել տղամա րդու ու կնոջ բարոյական ու մտավոր հավասարությունը։Պոեմում զարգացել է նաև եղբայրության,ընկերության ու բարեկամության թեման։

Իմ-չեմի

Քո-շենի

Նրա-միսի,իմիսի

Պայուսակ-չանթա

Հիմա-էխլա

Վրաստան-աքարթվելո

Վրացի-քառթվելի

Հայաստան-սոմխեթի

Հայ-սոմեխի

Գարուն-գազափխուլի

Ամառ-զափխուլի

Աշուն-շեմոդգոմա

Ձմեռ-զամթարի

Իսկ ի՞նչ պոեմ է «Ընձենավորը», ինչի մասին է և ինչո՞ւ այդքան մեծ համբավ է բերել իր հեղինակին։ Ռուսթավելին այս պոմը գրել է 1189-1207 թվականների ընթացքում և նվիրել Թամար թագուհուն և նրա ամուսին, ալանաց արքայորդի Դավիթ Սոսլանին: Պոեմում նկարագրվող իրադարձությունները տեղի են ունենում Հնդկաստանում, Պարսկաստանում ու մտացածին երկրներում, սակայն Ռուսթավելին ճշմարտացի կերպով արտահայտում է 12-րդ դարի Վրաստանի հասարակական-քաղաքական իրադրությունը։ Պոեմը կարծես ազատ և անկեղծ սիրո օրհներգություն լինի, որտեղ բանաստեղծը մերժում է գռեհիկ զգայական սերը՝ հնարավոր համարելով տղամարդու և կնոջ բարոյական և մտավոր հավասարությունը։ Իսկ այդ ամենը հյուսվում է եղբայրության, նվիրված ընկերության ու բարեկամության փառաբանությամբ։ Այստեղ զուգորդվում են Ավթանդիլի ու Թինաթինի (արաբական) և Տարիելի ու Նեստան-Դարեջանի (հնդկական) սյուժետային գծերը։ Պոեմի հերոսները՝ անբաժան ընկերներ Ավթանդիլը, Տարիելը և Փրիդոնը, տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներ են. նրանք խիզախ են, քաջ ու պատվախնդիր, պատրաստ են իրենց անձը զոհաբերելու հանուն հայրենիքի և ընկերոջ։

Բանաստեղծ Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավորը» («Վագրենավորը»)
պոեմը վրացական Վերածննդի գրականության բարձրակետն է:
Շոթա Ռուսթավելու կյանքի ու գործունեության մասին հավաստի տեղեկություններ մեզ չեն հասել: «Ընձենավորը» պոեմի նախերգանքի VII և VIII քառատողերում ընդամենն ասվում է, որ հեղինակը Ռուսթվելին է՝ ծագումով` մեսխ:
«Ընձենավորը» գրել է 1189–1207 թթ-ին և նվիրել է Թամար թագուհուն ու նրա ամուսնուն՝ ալանաց արքայորդի Դավիթ Սոսլանին: Թեև նկարագրվող դեպքերն ու իրադարձությունները տեղի են ունենում Հնդկաստանում, Պարսկաստանում, նաև մտացածին երկրներում, այնուամենայնիվ, հեղինակը ճշմարտացիորեն արտացոլում է XII դարի Վրաստանի հասարակական-քաղաքական իրադրությունը: Պոեմը հիմն է ազատ, անկեղծ ու երկրային սիրո: Բանաստեղծը մերժել է գռեհիկ զգայական սերը, հնարավոր համարել տղամարդու և կնոջ բարոյական ու մտավոր հավասարությունը: Պոեմում զարգացրել է նաև եղբայրության, ընկերության ու բարեկամության թեման:

Շոթա Ռուսթավելու անունը վկայված է 17-րդ դարի գրավոր աղբյուրներում։ Էպոսի տողերում հեղինակը նշել է իր անունը։ Հեղինակի ազգանունը ցույց է տալիս ծննդավայրը (Մեսխեթի Ռուսթավ գյուղ)։ Կրթությունը ստացել է Գելաթի և Իկալտոյի ակադեմիաներում, ապա «հունաց երկրում» (Բյուզանդիա)։

Զարգացած միջնադարում միացյալ Վրացական թագավորությունը զորեղանում է։ Նրա գերիշխանության տակ են անցնում հարևան ու հեռավոր բազմաթիվ երկրներ։ Պայմաններ են ստեղծվում վրացական մշակույթի բարգավաճման համար։ Թբիլիսիի արքունիքը ջանք ու միջոցներ չի խնայում արվեստների ու գրականության զարգացման համար։ Թամար թագուհին (1184-1213) Շոթա Ռուսթավելուն հանձնում է արքունի գանձապահի պաշտոնը։

Ուշ միջնադարի վրացի հեղինակները տեղեկություններ են տալիս Ռուսթավելու կենսագրության մասին։ Կյանքի վերջին տարիները բանաստեղծն անցկացրել է Երուսաղեմի նախկին վրացական Սուրբ Խաչ վանքում, որտեղ էլ գտնվել է նրա որմնանկարը։ Այն հեղինակել է վրացի ուխտավոր Տիմոթեոս Գաբաշվիլին 1757/58 թվականներին։ Երուսաղեմում գտնված տեղեկությունների համաձայն՝ Շոթա Ռուսթավելին նշվում է որպես բարերար, ինչը հաստատում է Թամար թագուհու պալատում իր ունեցած բարձր դիրքի մասին։

Այսօր Շոթա Ռուսթավելու անունով Թբիլիսիում գործում է Պետական ակադեմիական թատրոն (1887 թվականից), կա պետական մրցանակ (1965 թվականից), նրա անունն է կրում Վրաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Գրականության ինստիտուտը։

Բովանդակություն

• 1Տեղեկություններ՝ կյանքի մասին
• 2Շոթա Ռուսթավելու անվան մասին
• 3«Ընձենավորը» պոեմը
• 4Տես նաև
• 5Պատկերասրահ
• 6Ծանոթագրություններ
• 7Արտաքին հղումներ

Ռուսթավելու ճշգրիտ կենսագրությունը դեռևս հնարավոր չէ մանրամասն շարադրել։ Պահպանված տասնյակ ավանդությունները թեև որոշ չափով իրականությանը համապատասխանում են, սակայն դրանց վերաշարադրանքը հեռու է գիտական հարցերին պատասխան տալուց։ Անունից կարող ենք հետևություն անել, որ ծնվել է Վրաստանի հարավ-արևմուտքում, մոտավորապես այնտեղ, ուր հիմա էլ Ռուսթավի կոչվող գյուղ կա։ Հավանաբար այստեղ է անցել Շոթայի մանկությունը։ Իսկ նրա «Ընձենավորը» պոեմի տեքստից կարելի է դատել, որ նա եղել է իր ժամանակի համար բարձր զարգացման տեր մարդ :

1․Ննջարան-օթախշի

2․Աթոռ-սկամի

3․Սեղան-մագիդա

4․Հաելի-սարկե

5․Մահճակալ-սածոլի

6․Պահարան-կարադա

7․Դիվան-դիվանի

8․Ժամացույց-սաթի

9․Ջահ-ճաղի

10․Հեռուստացույց-տելեվիզոր

11․Մեծ-դիդի

12․Փոքր-պատարա

Թվեր

1-էռթի

2-օրի

3-սամի

4-օթխի

5-խութի

6-էքվսի

7-շուիդի

8-ռվա

9-ցխրա

10-աթի

Տարվա եղանակներ

Գարուն-Գազափխուլի

Ամառ-Զափխուլի

Աշուն-Շեմոդգոմա

Ձմեռ-Զամթարի

Բարև-գամարջոբա

Ես եմ-մէ վար

Դու ես-շեն վար

Նա է-իս արիս

Մենք էնք-չվեն վարթ

Դուք էք-թքվեն խար

Նրանք են-իսինի արիան

Ոչ-արա

Հա- խո կի

Այո-դիախ

Ընտանիք-օջախի

Պապա-մամա

Մամա-դեդա

Պապիկ-բաբու(պապա)

Տատիկ-բեբիա

Քույր-դա

Եղբայր-ձմա

Տղա-բիճի

Աղջիկ-գոգո

Հորաքույր-դեդիա

Գամարջոբա մէ Մարիամ վար:

Օթախշի արիս դիդի բիճի,դա պարատա գոգո: