Author: mariammnacakanyan

1. Դո՛ւրս գրել այն բառերն ու բառաձևերը, որոնցում երկհնչյուն
   կա, և ընդգծե՛լ երկհնչյունը:
   Գարունդ հայերեն է գալիս,
   Ձյուներդ հայերեն են լալիս….
   Լույսը յոթ անգամ չեմուչում արեց,
   Յոթ թռչուն պոկվեց յոթ բարդու ճյուղից…
   Հայաստան ասելիս այտերս այրվում են,
   Հայաստան ասելիս ծնկներս ծալվում են,
   Չգիտեմ՝ ինչո՞ւ է այդպես։
   Ծանր նստել է քարափը ձորում,
   Հյուրընկալ տերը մանկության ձորի։
   Ամպե՛ր, արծիվնե՛ր, կաքավնե՛ր համեստ
   Եվ թափառական ուլե՛ր քարայծի,
   Մի՛ չարաշահեք բարությունը մեծ
   Ու համբերությունն այս մեծ քարափի։
   Թողե՛ք՝ նա մի քիչ ինքն իր հետ մնա,
   Իր ներսը նայի, և ով իմանա,
   Գուցե թե սրտից մի աղբյուր հանի
   Կամ թե այնպիսի մի հարստություն,
   Որ ուրիշ քարափ աշխարհում չունի։

2.Արտագրե՛լ՝ լրացնելով երկհնչյունները։
Առավոտյան, ծովեզրյա, այծյամ, արդյոք, մատյան, առյուծ, բազմամյա,
ստորոգյալ, լուսնյակ, կորյուն, եղյամ, սայթաքել, կայսր, եռամսյակ, լռակյաց, գործունյա, դղյակ, ծննդյան, կղզյակ, մշակույթ, անասնաբույժ, մեղվաբույծ, համբույր, եղջյուր, թույնաման, սառուցյալ, նյութ, ձյութ, կույտ, շաբաթօրյակ, հյուսն։

3.Դո՛ւրս գրել այն բառերը, որոնցում մեկից ավելի երկհնչյուն կա։
Արտաժամյա, պայթյուն, հայություն, օտարերկրյա, գյուղական, միջանկյալ,
մայրություն, այժմյան, մագաղաթյա, ներքոհիշյալ, կայունություն, արքայորդի, հարյուրամյա, լայնություն, հարաբերյալ, վայրագություն, գրաբարյան, մետաքսյա, յուրային։

4. Որոշե՛լ տրված բառերից յուրաքանչյուրի ձայնավորների ու բաղաձայնների քանակը։
   Ակունք – 2 ձայնավոր, 3 բաղաձայն
   բարձունք – 2 ձայնավոր, 5 բաղաձայն
   խճանկար – 2 ձայնավոր, 5 բաղաձայն
   անդունդ – 2 ձայնավոր, 4 բաղաձայն
   հրաժեշտ – 2 ձայնավոր, 5 բաղաձայն
   պայթյուն – 2 ձայնավոր, 5 բաղաձայն
   դաստիարակ – 4 ձայնավոր, 5 բաղաձայն
   մանրէ – 1 ձայնավոր, 4 բաղաձայն
   սրբատաշ – 2 ձայնավոր, 5 բաղաձայն
   անընդհատ – 3 ձայնավոր, 5 բաղաձայն
   սրընթաց – 2 ձայնավոր, 5 բաղաձայն
   մերթընդմերթ – 3 ձայնավոր, 8 բաղաձայն
   մտավոր – 2 ձայնավոր, 4 բաղաձայն
   դազգահ – 2 ձայնավոր, 4 բաղաձայն

5.Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով յա, իա, եա։
Հեքիաթ, ակացիա, բամիա, այծյամ, էներգիա, Անդրեաս, եղյամ, էքսկուրսիա, խավիար, կղզյակ, Սուքիաս, կրիա, միլիարդ, վայրկյան, Բենիամին, մումիա, Սիսնյան, փասյան, միմյանց, Արաքսյա, դաստիարակ, լյարդ, քիմիա, օվկիանոս, անցյալ, Ազարիա, Անանիա, Եղիա, Եղիազար, Երեմիա, հեծյալ, Զաքարիա, Մարիամ, Ամալիա, Օֆելյա։

Ի՞նչ է աղբը

 Անձի կողմից ցանկացած օբյեկտի հեռացումն է՝ ցամաքի վրա կամ ջրերում, ասենք հետիոտնի, տրանսպորտային միջոցից կամ տարածքից: Աղբը հանելը նշանակում է նաև աղբը հանել կամ հանձնել կամ թույլ տալ, որ աղբը պայթեցվի, կամ ընկնի տարածքից կամ տրանսպորտային միջոցից: Դա կարող է նշանակել նաև չթույլատրված թռուցիկների և պաստառների տեղադրում կամ մաստակ, սննդի և ըմպելիքների տարաների, կենցաղային տեխնիկայի, կահույքի և շինարարական / քանդման թափոնների աղբը հեռացնելը և այլն:

Ոտքեր կամ մեքենայից ցած նետելը

Ապօրինի թափելը և աղբահանությունը հաճախ կապված են տրանսպորտային միջոցների հետ: Օրինակ ՝ մարդիկ, ովքեր ծխախոտի կտորներ են նետում կամ քողարկված տեղեր են քշում ՝ անցանկալի իրերը թափելու համար:

Ինձ թվում է, որ բոլորդ էլ ամեն օր տեսնում եք ձեր շրջակա միջավայրում աղբ հասարակական վայրերում, և այդքանել հաճելի չէ տեսնել և շնչել այդ տհաճ հոտերը։ Ես ուղղակի վստահ եմ որ ձեզնից Յուրաքանչյուրը գոնե մեկ անգամ աղբ է թողել իր ետևից ցանկաված վայրում, կամ ուղղակի չի ցանկացել աղբաման փնտրել և նետել է հատակին։ Մի՛ արեք, մի ալարեք և աղբը նետեք աղբամանի մեջ, հատկապես հիմա երբ գրեթե ամենուրեք տեղադրված են հատուկ աղբամաններ և տեսակավորման աղբամաններ։ Եվ եթե տեսնում եք նմանատիպ պահվացք փոքրերի կողմից նրանց ասեք որ դա վատ է և այլևս չկրկնեն։

Ինչպես կա կենցաղային աղբ նման կերպ կա նաև իհարկե շինարարական աղբ, որն իր հերթին աղտոտում է շրջակա միջավայրը։ Բայց այս հարցն ավելի անմխիթաար վիճակում է, քանի որ չկա հատում աղբաման կամ վայր որ հենց այնտեղ լինի։ Ամենուրեք շին․ աղբեր են և նրանք չեն պակասում, ընդհակառակը միայն շատանում են և տարածվում, իսկ այդ հարցով ոչ ոք չի զբաղվում։ Ինչու այն չվերամշակել և որոշ չափով քչացնել աղբը և իր տարածումը։

Աղբը շատ է ինչպես քաղաքում այդպես էլ գյուղերում և մարզերում։ Քաղաքում ինձ թվում է ավելի հեշտ կլինի մաքրելը, քան գյուղերում կամ մարզերում, քանի որ քաղաքում հնարավորություններն ավելի շատ են քան այլ վայրերում։ Այն նաև շատ է տների դիմաց, մարդիկ հանում են որպեսզի աղբահավագները այն տանեն, բայց նրանք չեն գալիս և չեն տանում, իսկ եթե գալիս են աղբահան մեքենայով հնարավոր չէ տանել, և այն այդպես շարունակում է մնալ և փչացնել տարածքը։

Խնդրեմ շատ վառ օրինակ թե ինչպես է այս ամենը ախտոտում միջավայրը։

Շարունակելի․․․

Նածագծի մասնակից ՝ Մնացականյան Մարիամ

Երկու ընկեր են լինում: Մի անգամ Ձորագյուղի մոտով անցնելիս նա հիշեց, որ այդտեղ եղել է: Մյուս ընկերը հարցրեց թե ինչու և նա պատասխանեց, որ երբ տասնյոթ-տասնութամյա տղա էր բանտից նոր էր ազատվել և մի որոշ ժամանակ պետք է քաղաքում չերևար: Նրան նրա հարազատները հրավիրեցին Ձորագյուղ ուսուցիչ աշխատելու, իսկ նա այդ ժամանակ շատ եռանդ ուներ: Նա աշխատում էր, երբ մի օր անտառում հանդիպեց մի գեղեցիկ աղջկա: Աղջկա անունը Խոնարհ էր: Նա հավանեց այդ աղջկան և սկսեց թաքուն հետևել նրան: Խոնարհի փոքր քույրը սովորում էր այդ տղայի դասարանում: Առաջ նա վերաբերվում էր այդ աղջկան ինչպես մնացածներին, իսկ այդ իմանալուց հետո նա ավելի սիրալիր էր աղջկա հետ: Մի օր Խոնարհի ծնողները հրավիրեցին նրան իրենց տուն ընթրելու: Նա մերժեց, պատճառաբանելով որ զբաղված է և գիրք է կարդում: Նրանք դրանից նեղվեցին: Նա զղջաց, որ չի գնացել, բայց նրան հանդիմանեցին և նորից չհրավիրեցին: Անցան ամիսներ և արդեն գնալու ժամանակն էր: Երիտասարդ տղան շատ էր ուզում տեսնել Խոնարհին և որոշեց կազմակերպել ավարտական հանդես: Նա ասաց երեխաներին, որ բոլոր հարազատներին հրավիրեն: Հանդեսի ժամանակ եկել էր նաև Խոնարհը: Նա ուղղում էր քրոջ շորերը: Տղան եկավ և նստեց Խոնարհի կողքին և բռնեց նրա ձեռքը: Բայց Խոնարհը քաշեց ձեռքը և օգնեց քրոջը: Գնալու ժամանակ նա ուզեց տեսնել Խոնարհին, բայց չգտավ: Տարիներ անց երբ ընկերոջ հետ այդտեղով անցնում էին նրանք նորից տեսան Խոնարհին: Նրա ընկերը ասաց, որ մի քանի օր առաջ Խոնարհն էր եկել և մի բուռ ցորեն էր խնդրում: Նա ասում էր, որ ամուսինը մահացել էր, իսկ իրենց միակ կովը սատկել էր: Տղան ճանաչեց Խոնարհին, բայց աղջիկը՝ ոչ:

Ես հավանեցի պատմությունը: Իմ կարծիքով մի փոքր դաժան էր: Աղջկա ընտանիքը նեղացել էր, որ մերժեց իրենց ընթրիքի հրավերը, բայց կարող էին նորից հրավիրել: Դրա համար Խոնարհը չպետք է խուսափեր ուսուցչից և այդքան երկար նեղացած մնար: Նա գոնե կարող էր կարծիք հայտնել հանդեսի մասին: Իսկ տղան, եթե այդքան շատ էր ուզում կարող էր ներեղություն խնդրել և նրանց հրավիրել իրենց տուն: Կամ խնդրել, որ որևիցե հարմար օր նրանք նորից հրավիրեն: Ամեն մեկը իր մեղավորությունը ունի: Եթե ամեն ինչ այդպես չլիներ ուսուցիչն ու Խոնարհը կարող էին ընկերներ լինել։

Աշխարհում միայն մարդը ունի բարոյականության գիտակցում: Ըստ հայերեն օնլայն բառարանի՝ բարոյականությունը մարդու վարքագծի՝ վարվելակերպի՝ հասարակության մեջ իրեն պահելու նորմաների ամբողջությունն է, մարդու բարոյական հատկանիշները, իսկ նեղ իմաստով՝ առաքինություն, ընտանեկան ու սեռական անպարսավելի վարքագիծը: Մագդաղինեն այդքան էլ չէր տեղավորվում այդ նորմաների մեջ: Բայց օնլայն բառարանը միշտ չէ, որ ճիշտ է և ընդունելի. թեև այն գրվել է մեր հասարակության մեջ գտնվող մարդու(մարդկանց) կողմից:
Մագդաղինե – 20 տարեկան մի աղջիկ, ով իր փոքր եղբորը և քրոջը պահելու համար զբաղվում էր մարմնավաճառությամբ: Նա կորցրել էր իր մորը, իսկ հորը ընդհանրապես չէր տեսել: Նա վախենում էր հաղորդություն ստանալուց, քանի որ հաջորդ և մյուս օրերին շարունակելու էր «մեղք գործ»: Բայց միևնույն է, նա բոլոր քրիստոնյաների պես պաս էր պահում, իսկ շաբաթվա վերջին օրը՝ ծոմ: Ուսում երբեք չէր ստացել, բայց «մեծ սրտի» տեր էր, այնքան գեղեցիկ էր, որ նրա գեղեցկությունը «նախճիրներ կգործեր»: Շատերը դատում էին Մագդաղինեին իր աշխատանքի համար, բայց արդյո՞ք դա անբարոյականություն էր: Իմ կարծիքով՝ ո՛չ: Նա ստիպված էր գնալ այդպիսի զոհողության՝  լիովին հասկանալով իր մեղքը, հասարակության կարծիքը տանջում էր նրան: Հասարակությունը,  որի մեջ մտնում էր քահանան, իրավունք չուներ արհամարհել աղջկան:Հասարակությունը պարտավոր է օգնել իր կողքինին, իր անդամին, այլ ոչ թե քննադատի և պարսավի: Եթե չի էլ կարողանում օգնել, ուրեմն թող լռի և կողք քաշվի: Մի կողմից էլ անընդունելի է Մագդաղինեի արարքը, որովհետև այդքան էլ հեշտ չէ հասկանալ, տարբերել այդ գործով զբաղվող մարդկանց, նրանց դրդող պատճառները: Մագդաղինեի անընդունելի ապրելակերպը դժվար հանգամանքներից ելնելով ծայրահեղ դեպքում կատարված արարք էր:
Ընտանիքը պահելու հանգամանքը, իմ կարծիքով, արդարացնում է նրա արարքը:

Ինչքա՜ն ցավ եմ տեսել ես,
Նենգ ու դավ եմ տեսել ես,
Տարել, ներել ու սիրել,-
Վատը ՝ լավ եմ տեսել ես։

Թումանյանն ցանկանում է ասել, որ իրեն շատ են նեղացրել, ցավեցրել այս կյանքում: Սակայն նա ներել են նրանց, ովքեր վատ են վարվել իր հետ և շարունակել է սիրել նրանց: Նա այս ցավն ու տառապանքը հաղթահարել է ու անցել:

Քանի՜ ձեռքից եմ վառվել,
Վառվել ու հուր եմ դառել,
Հուր եմ դառել ՝ լույս տվել,
Հույս տալով եմ սպառվել։

Այս քառյակում ևս Թումանյանն ներկայացնում է, թե ինչ վատ են վարվել իր հետ: Սակայն նա անդադար ներել է նրանց ու հույս տվել:

Ո՜նց է ժպտում իմ հոգին
Չարին, բարուն, ― ամենքին.
Լույս է տալիս ողջ կյանքիս
Ու էն ճամփիս անմեկին։

Չնայած նրան, թե ինչպես են վարվել Թումանյանի հետ, նա շարունակել է ժպտալ ու լավ վարվել ամենքի հետ, թե բարու և թե չարի:

1. Ո՞րն է Թումանյանների տոհմական զինանշանը: Պատմական ո՞ր հուշարձանների վրա են դրվագված դրանք:

Թումանյանների տոհմական զինանշանը երկգլխանի արծիվն է, որի ճանկերի մեջ գառ է: Այն Մամիկոնյան տոհմի զինանշանն էր, ըստ պատմական աղբյուրների և հենց Թումանյանի վկայությամբ ինքը իշխանական ծագում ուներ և սերվում էր Մամիկոնյան տոհմից։

2. Պատմական ո՞ր դեպքի մասին է գրում Հովհաննես Թումանյանը իր դուստրերից մեկին. «Անդրանիկը պատմեց Երևանի դեպքը: Քիչ է մնացել խայտառակությունը կատարյալ լինի»:

Նա իր դուստրը Աշխենին գրել է Երևանի, 1921 թվականի փետրվարի 13–ին սկսած դաշնակցականների զինված հեղաշրջման ելույթների մասին:

3. Ու՞մ և ո՞ր դեպքի առիթով է Թումանյանն ասել. «Ծիծաղի տոպրակ» անունը ավելի գեղեցիկ է, քան թե յուր վարմունքը»:

խոսքը Երևանի, «հեղաշրջում» կոչված ավանտյուրայի մասին է, Թումանյանը նկատի ունի 1921 թվականի փետրվարի 13–ին սկսած դաշնակցականների զինված ելույթները։Այդ մասին նա գրել է իր դուստր Աշխենին:

4. Ի՞նչ է ասել Թումանյանը Հովհաննես Քաջազնունուն կովկասյան լեռների մասին:

«Հայոց լեռներից, արնոտ լեռներից դու մի հեռանա»

5. Ո՞ր ստեղծագործության առիթով է Աղայանը գովել Թումանյանին, ինչի համար հեղինակը ասել է. «Սրա-նրա մոտ այնքան է գովել, որ խալխը հենց գիտի Բայրոնի ազգականն եմ»:

Աղայանը Թումանյանին գովել է Բայրոնի «Շիլիոնի կալանավորը» սոնետի թարգմանության առիթով:

6. Ինչի՞ ազդեցությամբ է Թումանյանը գրել «Արև ու Լուսինը»:

«Հիշում եմ 1887 թ. Ամառը, կարծեմ օգոստոսին արևի խավարում եղավ, էդ մասինգրեցին, խոսեցին։ Հենց էդ օրերում  էլ «Արևն ու Լուսինը» գրեցի, որ անպայման անհաջող է դուրս եկել»

7. Ու՞մ մասին է ասել Թումանյանը. «Քրիստոնեության խաչը ձեռքին, դաշույնը սրտի մեջ…» և ի՞նչ է արել այս մարդու համար:

Խոսքը գնացել է Սայաթ Նովայի մասին:

8. Թումանյանը ո՞ր կին գրողի համար և ինչու՞ գնեց կապույտ հակինթներով կողով, և ծաղիկների հետ կապված ի՞նչ զավեշտական բան պատահեց:

Մարիամ Թումանյանին ՝Մարիա Մարկովնայի մասին է, երբ ծաղիկներ առած ցանկանում է գնալ նրա մոտ, սակայն ճանապարհին իրեն հայտնում են, որ մի հեքիաթասաց է սպասում, Թումանյանը շեղում է ճանապարը եվ գնում 90 տարեկան այդ ծերունու մոտ, մինչև հասնում է տեղ ծերունին՝ Ղուշանց Վարդանը մահանում է, շփոթմունքից ծաղիկները դնում է ու հարցնում հարազատներին «Էդպես բան չի լինի, կարելի է չի մեռել–մի լավ տեսեք սգավորներըմի կուշտ ծիծաղեցին վրաս» այս մասին նա գրում է Ղ. Աղայանին:

9. Թումանյանը Երևանում ե՞րբ, ի՞նչ առիթներով և որտե՞ղ է իջևանել:

Նա եկել է Երևան 1915թ – ին Էջմիծնում Վեհարանում գաղթականների հարցով, 1921թ. Փետրվարին, դաշնակցական կուսակցության պարագլուխների խռովություն բարձրացրին խորհրդային կարգերի դեմ և իշխանության գրավման ժամանակ, Թումանյանն էր, որ բողոքեց դրա դեմ և, ռազմաճակատի գիծն անցնելով, Ապրիլի 20–ին եկավ Երևան։

10. Ո՞վ և ի՞նչ պատճառաբանությամբ չտպագրեց «Շունն ու կատուն», հետագայում ի՞նչ կանխատեսեց Անդրանիկը Թումանյանի այս ստեղծագործության համար, և կանխատեսումը ի՞նչ չափով իրականացավ։

1889 թվականին երբ նա տարել է իր ստեղծագործությունը տպագրելու «Մուրճի» — ում խմբագիր Ավետիկ Արասխանյանը կարդացել և զարմանքով հարցրել է, թե ինչ կապ ունեն իրար հետ բանաստեղծությունը և «Շունն ու կատուն»:

Աղբյուրը

Օրանջիայի ձորակում ամեն գարնան մասրենիներն են ծաղկում, բացվում են վայրի վարդերը՝ դեղին, սպիտակ։ Երբ գարուն է լինում, տաքանում են Օրանջիայի քարերը և խլեզները, փորի մաշկը դեղին, պառկում են տաք քարերի վրա, լեզուները հանում։

Այն ժամանակ, երբ շեն էր Մանասի խրճիթը, Օրանջիայի ձորակում մասրենիներ չկային, տան պատերի վրայով երկչոտ խլեզներ չէին վազվզում, վայրի վարդերի տեղ բոստանամ վարունգն էր ծաղկում։

Մի բարակ արահետ Օրանջիայի ձորակը միացնում էր գյուղի հետ։ Այժմ այդ արահետն էլ չկա։

– Մանաս, ինչու՞ տունդ Օրանջիայում շինեցիր, չգիտեի՞ր, որ Դավոյենց Առաքելն էլ աչք ուներ դրած ձորակին, ուր ձյունն ավելի շատ է հալվում, և ձյունի տակից կանաչը ծլում։

Դավոյենց Առաքելը, եզան կաշվից տրեխները հագին, մի առավոտ աչքի տակով նայեց Օրանջիայի ձորակին, ուր նախրից ետ մնացած երկու հորթ էին արածում, և մտքում դրեց ձորակում ամարաթ^[1] կառուցել։

Իսկ երկու շաբաթ անց Օրանջիայում Մանասն էր քարն ու կիր թափել, ոտքերը մինչև ծնկները վեր քաշած ցեխ էր շինում, ուստան էլ տաշած քարերն էր շարում։

Առաքելը գյուղում չէր։ Վերադարձին աչքի տակով նայեց շարած պատին, հերսոտեց և սրտում զայրույթը պահեց, որ առավոտյան Մանասի երեսով տա, կռիվ անի Օրանջիայի համար։

– Հենց գիտես, թե դատ ու դատաստան չկա, էլի՞, որ զոռ ես անում,– ասաց Մանասը,– Օրանջիայում ես պիտի տուն շինեմ, Առաքել…

– Մանաս, իմացիր առաջդ ով ա կանգնած։ Ես Դավոյենց Առաքելն եմ, բա դու ու՞մ լակոտն ես։

Եվ ա՛ռ հա մի հատ Մանասի գլխին, ձեռքի դագանակով։ Իրար անցան, աղմուկ, աղաղակ եղավ։ Մանասին արնաթաթախ տուն տարան։

Առաքելն էլ նայեց հեռացողներին, պատի տակ գերանի վրա նստոտած մարդկանց, էլի սպառնաց և գնաց տուն։

Աղբյուրը

Տաղ Անձնական

Թողած Կարսում, գետի ափին, տունս՝ շինված անտաշ քարով,
Կարսը թողած, Կարսի այգին ու հայրենի երկինքը մով
Եվ Կարինե Քոթանճյանին անգամ չասած մնաս բարով―
Ա՜նց եմ կենում հիմա օտար քաղաքների ճանապարհով:

Անց եմ կենում, շուրջս-մարդիկ, շուրջս դեմքեր հազա՜ր-հազա՜ր.
Շուրջս աշխարհն է աղմկում, մարդկային կյանքն անհավասար.
Եվ ո՞վ կասի՝ ինչո՞ւ ես դու, և ով կասի, թե ո՞ւր հասար,―
Դեմքերը, ախ, բութ են այնպես՝ կարծես շինված են տապարով:

Գորշ, տաղտկալի ու խելագար երգ է կարծես այս կյանքը մի.
Ինչ-որ մեկի սրտում բացված- վերք է կարծես այս կյանքը մի.
Եվ ո՞ւմ համար- էլ ո՞ւմ համար կարոտակեզ երգե հիմի
Սիրտս՝ լցված տարիների սեղմ արճիճով ու կապարով:

Բայց շուրջս թող որքան կուզե աշխարհը այս խնդա, ցնդի―
Ես- հաշմանդամ ու խելագար ու հավիտյան վտարանդի՜
Դեպի երկինք պիտի գնամ, դեպի եզերքը Ամենտի―
Իմ բարձր, հին ու աստղային երազների ճանապարհով…

Ու էլ ամե’ն մեղքի համար սիրտս հիմա ունի ներում.
Պիտի անդարձ ես հեռանամ, պիտի գնամ՝ ա’չքս հեռուն.
Թե Կարինե Քոթանճյանին տեսնեք Կարսի փողոցներում―
Ասե’ք նրան՝ Չարենցն ասավ- մնաս բարո՜վ, մնաս բարո՜վ…

Չարենցն այս բանաստեղծությունը վերնագրել է <<Տաղ Անձնական>>, որովհետև գրված է աշուղական տաղի ձևով, որը կոչվում է մուխամազ: Այս ձևը մեկ տարի անց նա պիտի կիրառեր <<Տաղարան>> շարքում:

Տաղի մեջ յուրահատուկ է տների հանգավորումը, առաջին տունը` աաաա, հաջորդ տները` բբբա, գգգա, դդդա: Այսինքն` առաջին տունը նույնահանգ է, հաջորդ տների առաջին երեք տողերն ունեն իրենց ինքնուրուն հանգային հնչեղությունը, իսկ չորրորդ տողերում կրկնվում է առաջին տողերի հանգը:

Տաղը բնորոշել է <<անձնական>>, որովհետև իր մասին է: Կարսն իր հայրենի քաղաքն էր, Կարինե Քոթանճյանն իր սիրած աղջիկն էր, որին ձոնել էր <<Ծիածանը>> ժողովածուն հետևյալ ուղերձով` <<Դու իմ վերջին, իրիկնային, աստղային քույր…>>: Կարինե Քոթանճյանը հետագայում հետաքրքրական հուշեր է գրել: Չարենցի մասին, որոնք դուք ցանկության դեպքում հաճույքով կկարդաք:

Այս տաղի մեջ Չարենցը ներկայացնում է բանաստեղծի իր կերպարը ժամանակի մեջ:

Հայրենիքում

Ձյունապատ լեռներ ու կապույտ լճեր։
Երկինքներ, որպես երազներ հոգու։
Երկինքներ, որպես մանկական աչեր։
Մենակ էի ես։ Ինձ հետ էիր դու։

Երբ լսում էի մրմունջը լճի
Ու նայում էի թափանցիկ հեռուն —
Զարթնում էր իմ մեջ քո սուրբ անուրջի
Կորուստը այն հին, աստղայի՜ն, անհո՜ւն։

Կանչում էր, կանչում ձյունոտ լեռներում
Մեկը կարոտի իրիկնամուտին։
Իսկ գիշերն իջնում, ծածկում էր հեռուն
Խառնելով հոգիս աստղային մութին․․․

Այս բանաստեղծությունը զետեղված է Չարենցի <<Տեսիլաժամեր>> շարքում: <<Տեսիլաժամեր>>, այսինքն` տեսիլքի ժամեր, տեսիլքներ տեսնելու ժամեր: Ահա երևակայության մեջ նա պատկերացնում է հայրենի երկիրը` ձյունապատ լեռներ, կապույտ լճեր, երկինքներ` նման մանկական անմեղ աչքերի, լճի մեղմ ծփանք, բայց նրա հետ է սիրած աղջկա տեսիլքը:

Տեսիլքն այստեղ սիրած աղջկան է վերաբերում, որն էլ նրա մեջ արթնացնում է սուրբ անուրջի հին, աստղային ու անհուն կարոտը: Ահա նա էլ ձյունոտ լեռներում կանչում է սիրած աղջկան: Բանաստեղծն այստեղ օգտագործում է <<կարոտի իրիկնամուտ>> հրաշալի փոխաբերույթունը` շեշտելով, որ իջնում է գիշերը` խառնելով հոգին աստղային մութի հետ:

Սա շատ խոր բանաստեղծություն է` լեցուն նուրբ ակնարկներով:

Աղբյուրը

Մարտի 1-ից մեր կրթահամալիրում մեկնարկվել է հասարակագիտական ստուգատես, որի ընթացքում դպրոցի սովորողները հանդիպում են մի շարք հասարակագիտական գործիչների հետ և քննարկում տարբեր թեմաներ:

Այսօր կրթահամալիր էր այցելել հասարկագիտական գործիչ և դիվանագետ՝ Արա Պապյանը: Քննարկման թեման էր՝ Մոսկովյան պայմանագիրը, որը կնքվել է 1921թ.-ի մարտի 16-ին:

Արա Պապյանը սկսեց նախ նրանից, որ այդ պայմանագիրը կնքվել է ոչ թե մարտի 16-ին, այլ մարտի 18-ին: Սա բացատրեց նրանով, որ ամսի 16-ին կնքվել է մեկ այլ պայմանագիր Բիտանիայում, որի համաձայն երկու կողմերը պետք է քարոզչություն չանեին միմյանց դեմ: Իսկ այս պայմանագիրն ունի այլ դրույթներ քարոզչության հետ կապված, այդ իսկ պատճառով այն կեղծվեց և հիմա մեզ հայտնի է 16-ը այլ ոչ թե 18-ը: Նա նաև շեշտեց, որ այս պայմանագիրը ըստ էության կնքված էր ոչ թե Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև այլ բոլշևիկների և քեմալականների միջև:
Սա կոչվում էր Մոսկվաի երկրորդ կոնֆերանս: Արա Պապյանը նաև նշեց, որ եթե եղել է երկրորդը ուրեմն եղել է նաև առաջինը, որը տեղի է ունեցել 1920թ.-ի օգոստոսի 24-26-ը, ինչը երկար ժամանակ փորձել են թաքցնել: Նա նաև գտել է գերմաներեն փաստաթուղթ, որտեղ նամակ է գրել երիտթուրք՝ Էնվեր Փաշան, ըստ որի նրանք պայմանավորվել են հարձակվել Հայաստանի վրա 1920թ.-ին և գրավել նրա մի մասը: Եվ ինչպես հիշում ենք 1920թ.-ի սեպտեմբերին քեմալականները հարձակվեցին Հայաստանի վրա, ինչի արդյունքում մենք կորցրեցինք Կարսի ամրոցը, և նաև նոյեմբերի 6-ին նրանք գրավեցին Գյումրին: Սրանից հետո մենք ստիպված եղանք դիմել խաղաղության պայմանագրի կնքման:

Արա Պապյանը նաև տվեց մեզ մի շատ կարևոր խորհուրդ՝ միշտ կարդալ պայմանագրերի բնօրինակը, քանի որ թարգմանության ընթացքում անգամ մեկ բառ սխալ թարգմանելու պատճառով կարող է ամբողջ իմաստը փոխվել:

Նա նաև անդրադարձավ այլ պայմանագրերի, հիմնականում Սևրի և Կարսի պայմանագրերին: Նաև նշեց որ վերջերս խոսում են Կարսի և Մոսկվայի պայմանագրերի հարյուրամյակի առիթով դրանց վերանայելու մասին:
Նա խոսեց նաև մի շատ կարևոր կետի մասին այդ հոդվածում, ըստ որի երկու կողմը պարտավոր են չճանաչել այլ փաստաթղթեր, որոնք կնքված են միմիյանց դեմ: Այստեղ կոնկրետ չէր նշված Սևրի պայմանգիրը, բայց հիմնականում դրա բուն նպատակն էր Սևրի պայմանագրի չեղարկումը, կամ ինչպես ասաց Արա Պապյանը դրա նկատմամբ դիրքորոշում արտահայտելը: Ըստ Մոսկվայի երկրորդ հոդվածի Հայստանից 26 հազար կմ քառակուսի անցավ Թուրքիաին: Երրորդ հոդվածում խոսվում էր Նախիջևանի մասին, որը պետք է անցներ Ադրբեջանին որպես պռոտեկտորատ, որը նշանակում է մի տարածաշրջան, որի նկատմամբ մայր երկիրը արտաքին և պաշտոնական քաղաքականություն է իրականացնում:

Կրթահամալիրի սաները տվեցինք մի շարք հարցեր, նաև Արցախի հետ կապված և իհարկե հարցեր մեր օրերում կատարվող իրավիճակի մասին:

Այս հանդիպումը շատ հետաքրքիր էր: Սրա ընթացքում մենք վերջապես իմացանք ճշմարտությունը, որի մասին երբեք ոչ՛ լսել էինք, ոչ՛ էլ կարդացել:
Շնորհակալություն Արա Պապյանին մեր կրթահամալիր այցելելու համար:

Աղբյուրը

Անապատային խածկտիկ , սերինոսների ընտանիքին պատկանող բնադրող-չվող թռչուն, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Արտաքին կառուցվածք `

Մարմնի երկարությունը 12,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 25-28 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 20 գ։ Արուի կտուցը հաստ է, վարդագույն, գլուխը՝ մոխրագույն։ Էգի փետրածածկը մոխրագույն է, գլուխը, գոտկատեղը և պոչի հիմքը՝ վարդագույն երանգով։ Երիտասարդը դեղնամոխրագույն է՝ առանց վարդագույն երանգի։

Տարածվածություն `

Հարմարված է կիսաանապատային, ժայռաելուստներով անջրդի աղբյուրների հարևանությամբ, նոսր բուսականությամբ տարածքներին և ձեռք է բերել միջավայրի գույներին զարմանալի նմանություն, որի շնորհիվ անտեսանելի է գիշատիչների համար։ Առավոտյան և երեկոյան անապատային խածկտիկներն աղբյուրներ են այցելում զույգերով կամ սակավաթիվ խմբերով։

Տարածված է Հյուսիսային Աֆրիկայում, Փոքր Ասիայում, Իսրայելից և Առաջավոր Ասիայից մինչև Պակիստան, Հյուսիսարևմտյան Հնդկաստան, Կենտրոնական Ասիա և Մոնղոլիա։

Հայտնաբերված է Արարատի մարզի Վեդի քաղաքի շրջակայքի բնադրավայրում։ Առանձին առանձնյակներ նկատվել են Արարատի մարզի այլ մասերում և Կոտայքի մարզում։

Սննդառություն `

Սնվում է սերմերով, հատապտուղներով, անողնաշարավորներով։

Բնադրում `

Բնադրում է ժայռաճեղքերում կամ գետնին։ Խոտաբույսերից և ցողուններից պատրաստված բույնը գավաթաձև է։ Դնում է 10 մմ տրամագծով, բաց երկնագույն՝ կարմիր-դարչնագույն պտերով 4-6 ձու։ Աղբյուրներ այցելելիս անապատային խածկտիկները խառը երամներ են կազմում կարճամատ ճնճղուկի և մոնղոլական խածկտիկի հետ։

Պահպանություն`

Հայաստանում խիստ սահմանափակ արեալով, հազվագյուտ և օջախային բնադրմամբ խիստ սակավաթիվ տեսակ է, որը քիչ մտահոգող կարգավիճակով ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում։

Սպառնացող վտանգներից է փոքր թվաքանակը և տնտեսական գործունեության արդյունքում ապրելավայրերի փոփոխումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

Աղբյուրը

Մոհանդաս Կըրըմչընդ Գանդի , Հնդկաստանի քաղաքական և հոգևոր առաջնորդ, Հնդկաստանի` Մեծ Բրիտանիայից անկախանալու շարժման ղեկավարներից և գաղափարախոսներից։

1888 թվականին՝ 20 տարի չբոլորած, Մահաթմա Գանդին մեկնում է Լոնդոն, որտեղ 3 տարի սովորում է իրավաբանության ֆակուլտետում և ավարտում։ 1893 թվականին նա աշխատանքի է տեղավորվում Հարավային Աֆրիկայում։ Այնտեղ սկսում է իր և իր տեղացիների պաշտպանության գործընթացը։ Նա մշակում է սկզբունքներ, որոնք հիմնվում են արիության, արդարության ու ոչ բռնության վրա։

Նախաձեռնել էր Սատյագրահայի դիմադրություն բռնակալության դեմ քաղաքացիական անհնազանդության, խստորեն առանց բռնության որով Հնդկաստանը շահել է իր անկախությունը և մեծապես ազդել է ամբողջ աշխարհում նմանատիպ շարժումների տարածման վրա՝ քաղաքացիական իրավունքների և ազատության համար։ Նա ճանաչվել է աշխարհում իբրև Մահաթմա Գանդի “Մեծն Հոգի” և Հնդկաստանում իբրև Բապու։ Նա ճանաչվել և հարգվել է Հնդկաստանում իբրև Հնդկաստանի հայրը։

Գանդին հայրենիք է վերադառնում առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ 1915 թվականին, և դառնում ազգայնական շարժման առաջնորդը։ Օգտագործելով «Սատյարգրահայի» սկզբունքները՝ Գանդին գլխավորում է Հնդկաստանի անկախության պայքարը Բրիտանիայի դեմ։ Բրիտանացիները հաճախ ձերբակալում էին Գանդիին՝ Հարավային Աֆրիկայում և Հնդկաստանում ցուցաբերած ակտիվության համար. նա 7 տարի անցկացրել է բանտում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից երկու տարի անց՝ 1948 թվականի հունվարի 13-ին Հնդկաստանում բախումներ են տեղի ունենում, և Գանդին հացադուլ է հայտարարում։ Նա այդ ժամանակ 78-ամյա ծերունի էր։ Հինգ օր անց ընդդիմադիրները խոստանում են դադարեցնել պայքարը, և Գանդին ընդհատում է հացադուլը։ Հացադուլից 12 օր անց մոլեռանդ-հինդու Նաթհուրամ Գոդզեն՝ Գանդիի հակառակորդը, 3 անգամ կրակում է Մահաթմայի որովայնին և կրծքավանդակին։ Վերջինս մահամերձ վիճակում շարժումներով ցույց է տալիս, որ ներում է մարդասպանին։ 1948 թվականի հունվարի 30–ին նա մահանում է։

Մահաթմա Գանդին ապրել է չափազանց համեստ կյանքով։ Նա ընդունում էր գերազանցապես բուսական սնունդ, հաճախ էլ ոչինչ չէր ուտում ինքնամաքրման և սոցիալական բողոքի համար։ Նրա տարեդարձը՝ հոկտեմբերի 2-ը Հնդկաստանում նշվում է իբրև Գանդի Ջայանտի ազգային տոն, իսկ աշխարհում՝ Ոչ-բռնության միջազգային օր։

Ապագան պատկերացնելը շատդժվարէ, որովհետև ոչ ոք չի կարողասել, թեվաղվա օրը մեզ համար ինչպիսի անակնկալներ է պատրաստել: Ներկայում տեղի ունեցող իրադարձություններից ելնելով՝ ապագան ես պատկերացնում եմ մշուշոտ և անկանխատեսելի: Հիմա աշխարհու միայն խաղություն պահպանելը բավականին բարդ խնդիր է, իսկ այս պայմաններում ապագան ոչ մի լավ բան չի խոստանում: Իսկ մեր հայրենիքում, որտեղ անկախությունից հետո միայն ճգնաժամեր, աշխատատեղերի բացակայություն, անվերջանալի  արտագաղթերեն, ապագան պատկերանում է մռայլ, մութ և ոչ մի լավ բան չխոստացող: Այս տասը տարիների ընթացքում մեր կառավարությունը և իշխանությունները ցույց տվեցին, որ իրենք անկարող են կառավարել երկիրը: Նրանք անկարող եղան արդյունավետ օգտագործել շուրջ յոթ տասնամյակ երազած ազատությունը, որն իրենց վրա թափվեց: Ճիշտ է՝ ոտքի կանգնեցնել քայքայված տնտեսությունը, արդյունաբերությունը շատ դժվարէ,  և երկար տարիների ծանրաշխատանք և ֆինանսական ներդրումներ է պահանջում, բայց հանրապետության ղեկավար պաշտոնները զբաղեցրել են այնպիսի մարդիկ, որոնք քաղաքականությամբ զբաղվելու բավարար ընդունակություններ չունեն և անկարող են լուծել այս կարևորագույն հարցերը: Նրանցից շատերը մեղադրում են այն մարդկանց, որոնք ողջ ընտանիքով լքում են Հայաստանը և արտագաղթում ՝մի կտոր հաց գտնելու հույսով:  Բայց մի՞ թե նրանք հնարավորություն են ընձեռնում այստեղ աշխատելու, և մենք գնումենք:  Ինձ թվում է, որ այս պետությունում ապագա չկա և չի կարող լինել մինչև այն օրը, երբ երկիրը չղեկավար են հայրենանվեր, ոչ միայն իրենց անձի մասին հոգացող մարդիկ: Մեր Հայաստանը, որը համարվում է աշխարհի հնագույն, քաղաքակիրթ պետություններից մեկը, կարողացել է գոյատևել մի քանի հազարամյակ, պահպանել իր մշակույթը, կրոնը, գիրն ու գրականությունը, հիմա գտնվում է անմխիթար դրության մեջ: Ներկայիս Հայաստանին կարելի է միայն պատմահայր Մովսես Խորենացու բառերով ասել. «Ողբամզքեզ, հայոցաշխարհ…»:Հուսամ երկրիս ապագան կլինի կայուն և հուսալի։