ԿԻԼԻԿՅԱՆ ՀԱՅՈՑ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

Հնագույն ժամանակներից Կիլիկիայի հիմնական բնակիչներն էին հայերը, ասորիները, հրեաները, հույները: X դ. հայ բնակչությունը այնքան ստվարացավ, որ Տարսոնում հիմնադրվեց հայ եկեղեցու նոր եպիսկոպոսական թեմ: 1080 թ. Լեռնային Կիլիկիայում հաստատված Ռուբեն Ա իշխանին հաջողվեց թոթափել Բյուզանդիայի գերիշխանությունը: Հիմնվեց Ռուբինյան իշխանապետությունը: 1198 թ. Լևոն Բ իշխանապետը օծվեց Հայոց թագավոր: XII – XIII դդ. Կիլիկիայի թագավորությունը միջազգային հեղինակություն վայելող երկիր էր: Նրա հետ հաշվի էին նստում անմիջական հարևանները՝ Իկոնիայի սուլթանությունը, Անտիոքի դքսությունը, Եդեսիայի կոմսությունը, ինչպես նաև Բյուզանդիան, Հռոմեական սրբազան կայսրությունը, Վենետիկի ու Ճենովայի հանրապետությունները: 1375 թ. մամլյուքները գրավեցին Կիլիկիայի մայրաքաղաք Սիսը: Շուրջ երեք հարյուրամյակ գոյատևած Կիլիկիայի Հայկական թագավորությունը կորցրեց իր անկախությունը:

Անվան այլ կիրառումների համար ՝ Կիլիկիա Կիլիկիայի հայկական թագավորություն, հայտնի է նաև որպես Կիլիկյան Հայաստան, Փոքր Հայք կամ ուղղակի Հայաստան, միջնադարյան հայկական անկախ պետություն։ Գտնվելով Մեծ Հայքից դուրս՝ այն զբաղեցնում էր պատմական Կիլիկիա շրջանը։

Կիլիկիայի Հայկական Թագավորություն (Միջին հայերեն՝ Կիլիկիոյ Հայոց Թագաորություն, հայտնի է նաև որպես Կիլիկյան Հայաստան կամ Փոքր Հայք կամ Հայաստան), միջնադարյանհայկական անկախ պետություն՝ ստեղծված սելջուկ-թուրքերի արշավանքների հետևանքով Կիլիկիա գաղթած հայերի կողմից։ Պետությունը հիմնադրվել է Ռուբինյանների կողմից, ովքեր Բագրատունիների շառավիղ էին։ Ռուբինյանների իշխանությունը թագավորություն հռչակվեց 1198 թ-ին։ Ռուբինյանների տոհմի վերջին ներկայացուցիչը Զապել թագուհին էր, ում մահից հետո՝ 1252 թ-ին, գահն անցնում է Հեթումյաններին։ 1341 թ-ին գահն անցնում է Լուսինյաններին։ Կիլիկյան Հայաստանը դադարում է գոյություն ունենալուց 1375 թ-ին. դրանից հետո գահին հավակնում էին Կիպրոսի Լուսինյանները։ 1485 թ-ին, երբ Շառլոթ Կիպրացին ամուսնացավ Սավոյան հարստության ներկայացուցչի հետ, Կիլիկյան Հայաստանի թագավոր տիտղոսն անցավ Սավոյան հարստության ներկայացուցիչներին։ Տիտղոսը մնաց գործածության մեջ մինչև 1861 թ.։

Իշխաններ

Անուն	Կյանքի ժամանակաշրջան	Գահակալման սկիզբ	Գահակալման ավարտ	Հարստություն	Ծանոթագրություններ
Ռուբեն Ա	1025-1095	1080	1095	Ռուբինյաններ
Կոստանդին Ա	անհայտ-1100	1095	1100	Ռուբինյաններ
Թորոս Ա	անհայտ-1129	1100	1129	Ռուբինյաններ
Լևոն Ա	անհայտ-1139	1129	1137	Ռուբինյաններ
Թորոս Բ	անհայտ-1169	1145	1169	Ռուբինյաններ
Ռուբեն Բ	անհայտ-1169	1169	1169	Ռուբինյաններ
Մլեհ	անհայտ-1175	1169	1175	Ռուբինյաններ
Ռուբեն Գ	1145-1187	1175	1187	Ռուբինյաններ
Լևոն Բ	1150-1219	1187	1198	Ռուբինյաններ	Թագադրվում է որպես Կիլիկիայի Հայոց Արքա

Թագավորներ և թագուհիներ

Անուն	Կյանքի ժամանակաշրջան	Գահակալման սկիզբ	Գահակալման ավարտ	Հարստություն	Ծանոթագրություններ	Պատկեր
Լևոն Բ	1150-1219	1187	1219	Ռուբինյաններ	Առաջին թագավոր
Զաբել	1215-1252	1222	1252	Ռուբինյաններ	Թագուհի և գահակից
Հեթում Ա	1213-1270	1226	1270	Հեթումյաններ	Թագավոր և գահակից
Լևոն Գ	1236-1289	1270	1289	Հեթումյաններ	Առաջին թագավոր
Հեթում Բ	անհայտ-1307	1289	1294	Հեթումյաններ	Հրաժարվել է գահից ի օգուտ Թորոսի
Թորոս Գ	1271-1298	1293	1298	Հեթումյաններ	Կառավարեց Հեթում Բ-ի հետ համատեղ
Հեթում Բ	անհայտ-1307	1295	1296	Հեթումյաններ	Թորոս Գ-ի գահակից
Սմբատ	1276-1311	1296	1298	Հեթումյաններ	Ուզուրպատոր
Կոստանդին Բ	անհայտ	1298	1299	Հեթումյաններ
Հեթում Բ	անհայտ-1307	1299	1303	Հեթումյաններ	Լևոն Գ-ի խնամակալ
Լևոն Դ	անհայտ-1307	1303	1307	Հեթումյաններ
Օշին Ա	անհայտ-1320	1307	1320	Հեթումյաններ
Լևոն Ե		1320	1341	Հեթումյաններ
Կոստանդին Գ	անհայտ-1345	1343	1345	Հեթումյաններ	Ընտրվել է ազնվականության կողմից
Կոստանդին Դ		1344	1362	Հեթումյաններ
Կոստանդին Ե	անհայտ-1373	1362	1373	Հեթումյաններ
Լևոն Զ	1340-1399	1374	1375	Լուսինյաններ

Հավակնորդներ

Անուն	Կյանքի ժամանակաշրջան	Գահակալման սկիզբ	Գահակալման ավարտ	Հարստություն
Լևոն Զ	1340-1399	1375	1399	Լուսինյաններ
Ջեյմս Ա Կիպրացի		1396	1398	Լուսինյաններ
Յանուս Կիպրացի		1398	1432	Լուսինյաններ
Ջոհն Բ Կիպրացի		1432	1458	Լուսինյաններ
Շառլոթ Կիպրացի		1458	1467	Լուսինյաններ

Կիլիկիայի հայկական պետության մեծ իշխանների գահացանկը

Ռուբեն Ա (1080–95 թթ. ), Կոստանդին Ա (1095–1100 թթ.), Թորոս Ա (1100–29 թթ.), Լևոն Ա (1129–37 թթ.), Թորոս Բ (1145–69 թթ.), Ռուբեն Բ (1169 թ.), Մլեհ (1169–75 թթ.), Ռուբեն Գ (1175–87 թթ.), Լևոն Բ (1187–98 թթ.)

Թագավորների գահացանկը

Լևոն Բ (1198–1219 թթ.), Զաբել (1219–22 թթ.), Ֆիլիպ (1222–25 թթ.), Հեթում Ա (1226–69 թթ.), Լևոն Գ (1269–89 թթ.), Հեթում Բ (1289–96, 1299–1301 թթ.), Սմբատ (1296–98 թթ.), Կոստանդին Բ (1298–99 թթ.), Լևոն Դ (1301–08 թթ.), Օշին Ա (1308–20 թթ.), Լևոն Ե (1320–42 թթ.), Գվիդոն կամ Կոստանդին (1343–44 թթ.), Կոստանդին Դ (1345–63), Կոստանդին Ե (1365–73 թթ.), Լևոն Զ  (1374–75 թթ.)