Month: December 2020

Կարդալ բնագիրը և կատարել 6-20 առաջադրանքները.

(1) 1 Աշխարհահռչակ կոմպոզիտորը՝ Արամ Խաչատրյանը, այն հազվագյուտ արվեստագետներից է, 2 որոնք կենդանության օրոք արժանացան համաշխարհային փառքի և ճանաչման: (2) Մի հանգամանք, սակայն, զայրացնում էր Խաչատրյանին. որ երկիրն էլ այցելեր, նախ և առաջ հատուկ հիացմունքով կատարում էին «Սուսերով պարը»՝ գրված «Գայանե» բալետի համար: (3)-Թողած «Սպարտակը», իմ մյուս ստեղծագործությունները՝ միշտ պատահականորեն ստեղծված այդ պարի մասին են խոսում,- հաճախ էր ասում նա՝ չափազանց վրդովված: (4)Երբ Խաչատրյանը գրեց «Գայանեն», նախնական տարբերակում «Սուսերով պարը» չկար. ահա զավեշտալի մի պատմություն՝ կապված «Սուսերով պարի» ստեղծման հետ: (5) Բալետը Մոսկվայում պատրաստվում էր բեմադրության, իսկ ինքը՝ հեղինակը, այդ օրերին Կույբիշևում էր: (6) Մի օր անսպասելիորեն կոմպոզիտորի տանը հայտնվեցին Մեծ թատրոնի մի խումբ աշխատակիցներ տնօրենի ուղեկցությամբ. պարզվեց՝ «Գայանեի» մեջ ընդգրկված մի անվանի մենապարուհի դժգոհ է, որ չունի անձամբ իր համար գրված պար: (7) -Արա՛մ Իլյիչ, Ձեզ համար ի՞նչ դժվար բան է մի պար հորինելը,- աղերսական ձայնով խնդրում էին եկվորները.- խնդրում ենք մտնել մեր անելանելի վիճակի մեջ: (8) Խաչատրյանը զայրացավ. հանպատրաստից ինչպե՞ս կարելի է ստեղծագործել. դա արդեն քմահաճույք է: (9) Բայց ինչ կարող էր անել. մարդիկ երկար ճանապարհ էին կտրել-անցել: (10) Բարկացած նստեց դաշնամուրի մոտ և մատներով հենց այնպես հարվածեց ստեղներին՝ խռովված հոգին հանգստացնելու համար: (11) Զգաց՝ բարկության պահին իջեցրած հարվածները յուրահատուկ չափով հնչեցին: (12) Մի քանի օր անց թատրոնի աշխատակիցները հրաժեշտ տվեցին կոմպոզիտորին խանդաղատանքով՝ Մոսկվա տանելով «Սուսերով պարի» նոտաները. այդ մոլեգնող մեղեդին համընդհանուր ընդունելություն գտավ: (13) Անգլիայում մեծանուն կոմպոզիտորը հրավեր ստացավ առաջին նախարարից: (14) Երբ ուղեկցող անձանց հետ մտավ լուսավոր առանձնարանի ընդարձակ հյուրասենյակը՝ ձեղունից կախված հսկայական ջահով, ոչ ոք չդիմավորեց նրան: (15) Շքեղաշուք դահլիճը դատարկ էր ու լուռ: (16) Սովոր լինելով լեփ-լեցուն դահլիճների և հոտնկայս ծափահարությունների՝ Խաչատրյանն ապշեց: (17) Բայց կատարվեց անսպասելին. դիմացի պատին տեսավ իր մեծադիր նկարը՝ դիրիժորական փայտիկը ձեռքին, և երփներանգ ծաղիկների մեծ փնջեր՝ բյուրեղապակյա ծաղկամաններով դրված նկարի տակ: (18 )Նա մերթ ակնապիշ 3 նայում էր նկարին, մերթ շուրջբոլորը, երբ նկարի հետևից որոտընդոստ ձայնով հնչեց «Սուսերով պարը»:
Ըստ Ռ. Զարյանի

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 6. 13-րդ և 14-րդ նախադասություններից դուրս գրել 4 ածական.
մեծանուն, լուսավոր, ընդարձակ, հսկայական

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 7. 12-րդ նախադասությունից դուրս գրել 2 դերանուն և որոշել տեսակը.
մի֊անորոշ դերանուն
այդ֊ցուցական դերանուն

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 8. 15-րդ նախադասության դատարկ և լուռ բառերի համար գրել երկուական հոմանիշ.
դատարկ֊սնամեջ, թափուր
լուռ֊անձայն, անշշուկ

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 9. 10-րդ և 12-րդ նախադասություններից դուրս գրել անկախ դերբայների օրինակներ.
բարկացած, խռովված, մոլեգնող

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 10. Որոշել 10-րդ նախադասության դիմավոր բայերի եղանակը, ժամանակաձևը, դեմքը, թիվը.
նստեց֊սահմանական եղանակ, անցյալ կատարյալ, չեզոք սեռ, երրորդ դեմք, եզակի թիվ
հարվածեց֊սահմանական եղանակ, անցյալ կատարյալ, չեզոք սեռ, երրորդ դեմք, եզակի թիվ

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 11. 18-րդ նախադասությունից դուրս գրել անհոդակապ 2 բարդ բառ.
շուրջբոլորը, որոտընդոստ

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 12. 6-րդ նախադասությունից դուրս գրել Ա ներքին հոլովման պատկանող 2 գոյական.
Տուն, ուղեկցություն

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 13. 3-րդ նախադասությունից դուրս գրել ածանցավոր 2 բառ.
ստեղծագործություններ, պատահականորեն

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 14. 17-րդ նախադասությունից դուրս գրել ուղիղ խնդրի 2 օրինակ.
նկարը, փնջեր

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 15. 5-րդ նախադասությունից դուրս գրել բացահայտիչը և բացահայտյալը և նշել բացահայտչի տեսակը.
Ինքը՝ հեղինակը, բուն բացահայտիչ

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 16. 13-րդ նախադասությունից դուրս գրել տեղի պարագայի 1 օրինակ.
Անգլիայում

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 17. 12-րդ նախադասությունից դուրս գրել հետադաս դերբայական դարձվածը․
Մոսկվա տանելով «Սուսերով պարի» նոտաները

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 18. 10-րդ և 11-րդ նախադասություններից ո՞րն է համադասական, գրել նախադասությունը.
Բարկացած նստեց դաշնամուրի մոտ և մատներով հենց այնպես հարվածեց ստեղներին՝ խռովված հոգին հանգստացնելու համար:

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ 19. 3-րդ նախադասության ուղղակի խոսքը փոխակերպել անուղղակի խոսքի.
Նա, չափազանց վրդովված, հաճախ էր ասում, որ, թողած «Սպարտակը», իր մյուս ստեղծագործությունները միշտ պատահականորեն ստեղծված այդ պարի մասին են խոսում։

1. ա) Լրացնել բաց թողած տառերը և կետադրել։

Մամիկոնյան նախարարը հապճեպ ու կողքանց զննեց խոսողին, և նորից բոլորը լռեցին։ Հայրապետը մտահոգ շուրջն էր նայում և կարծես զննում մերթ կրականոցը, որի մեջ հանգչում էին փայտերը, մե´րթ պատերի մորթիները, մե՜րթ հատակին ճապաղած վագրենին ու բազմաստեղյան աշտանակը, որի բոլորակ ափսեում սևացել էր ողջ գիշերը յուղի մեջ թաթախված պատրույգը։ Որմնախորշի գրադարակից նրան էին նայում մատյանները’ փղոսկրյա կազմով, ոսկեզօծ ու ակնազարդ։ Նայում էր հազարապետը’ աշխույժ եռանդի ու սուր մտքի տեր այդ մարդը, և սիրտը մղկտում էր, թախիծը խեղդում էր կոկորդը։
-Ի՞նչ ես խորհում,- սթափվելով մտքերից` դարձավ նա Վարդանին,- լինելիքը կլինի։
Վարդանը հայացքը հատակին խոնարհած` մտմտում էր ասելիքը։
-Տիա՜րք, ժամ չէ դժգոհության։ Հազկերտին պատասխանելը միայն հոգևորների գործը չէ։

բ) Արտագրել` մեծատառերը թողնելով միայն անհրաժեշտ դեպքերում։

Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Արշարունիք գավառում՝ այնտեղ, ուր Արաքս և Ախուրյան գետերը խառնվում են իրար և կազմում մի հարթ թերակղզի, մեծազդեցիկ նախարարներից մեկի ապարանքն էր։

2. ա) Կազմել 6 բարդ բառ` սյունակներից ընտրելով մեկական արմատ:

Պտուղ	գաղութ
խաղաղասեր	փրփուր
սրբավայր	կերակուր
խրձադեզ	կարոտագին
բուժօգնություն	բուրմունք
անուշ	Սեղանատամ

Սիրակարոտ, ատամնաբույժ,գաղթավայր,փրփրադեզ,անուշաբույր,պտղակեր։

բ) Յուրաքանչյուր սյունակից ընտրելով մեկական արմատ և վերջածանց` կազմել 6 վերջածանցավոր բառ:

Փաստաբան	Արք        Փաստացի
Տնատեր	Անի        Տիրացու
Ստուգատես	Ոց          Ստուգարք
Հոգնատանջ	Ացի        Տանջանք
Անջնջելի	Ացու       Ջնջոց
Չարալեզու	Անք        Լեզվանի

3.
ա) Առանձնացնել և կողք կողքի գրել իմաստով իրար մոտ (հոմանիշ) բառերը (ընդամենը 5 եռյակ):

Թափառական, լավատեղյակ, անզգա, ստոր, շատակեր, անհողդողդ, պանդուխտ, բոլորանվեր, անկուշտ, նվաստ, անձնուրաց, վաղածին, ինքնազոհ, բանիմաց, աստանդական, որկրամոլ, գիտակ, անարգ:

թափառական, պանդուխտ, աստանդական

լավատեղյակ, բանիմաց, գիտակ

ստոր, նվաստ, անարգ

շատակեր, որկրամոլ, անկուշտ

անձնուրց, ինքնազոհ, բոլորանվեր

բ) Առանձնացնել և կողք կողքի գրել իմաստով իրար հակառակ (հականիշ) բառերը (ընդամենը 5 զույգ):

Զառամյալ, ապառիկ, կոկիկ, վախկոտ, դեռատի, խոսուն, մեղկ, պինդ, փխրուն, կանխիկ, խիզախ, մունջ։

զառամյալ- դեռատի,

ապառիկ— կանխիկ

վախկոտ— խիզախ

խոսուն— մունջ

պինդ—փխրուն

4.
ա) Փակագծերում տրված բառերը տեղադրել նախադասության մեջ` ըստ անհրաժեշտության ենթարկելով համապատասխան փոփոխությունների:

1. Մենք խուսափում էինք նրա գործած քստմնելի արարքի մասին որևէ հարց տալ, թեև ինքը պահանջ էր զգում իր մտքերն արտահայտելու։

(ինքը, գործել, արտահայտել, հարց տալ)

2. Հաճախ նա գիշերները վեր էր թռչում խայթվածի պես, գալարվում անկողնու մեջ, ճչում հրդեհում այրվողի նման, հետո լռում սարսափած։

(սարսափել, անկողին, վեր թռչել, այրել)

3. Միայն հետմիջօրեի տապին փոքր-ինչ ննջում էր այգու ստվերախիտ մի անկյունում` ծառերով քողարկված հոլիկում։

(քողարկել, հետմիջօրե, այգի, անկյուն)

բ) Առանձնացնել այն գոյականները, որոնք հոգնակին կազմում են — եր վերջավորությամբ:

Կոճակ, քարանձավ, վերնատուն, մեծատուն, հացատուն, ուսապարկ, պատմաբան, միլիոնատեր, տուփ, վիպասան:

կոճակներ, քարանձավներ, մեծատուններ, պատմաբաններ, միլիոնատերեր, վիպասաններ

վերնատներ, հացատներ, ուսապարկեր, տուփեր

5.
1) Բարդ ստորադասական նախադասությունը վերածել պարզ նախադասության, իսկ դերբայական դարձվածով (պարզ) նախադասությունը` բարդ ստորադասական նախադասության։

ա) Ցուցում է տվել, որ շենքի ցուցանակը վաղը ևեթ փոխեն։
Ցուցում է տրվել՝ վաղը ևոթ փոխել շենքի ցուցանակը։

բ) Այս իշխանիկն էլ, ահա, կցանկանա հաճոյանալ Արշակին` նրա արքունիքում պաշտոն ստանալու համար։
Այս իշխանիկն էլ, ահա, ցանկանում է հաճոյանալ Արշակին, որ նրա արքունիքում պաշտոն ստանա։

2) Ուրիշի ուղղակի խոսքը վերածել անուղղակի խոսքի, իսկ անուղղակի խոսքը` ուղղակիի:

ա) — Մի´ խոսիր, հետևի´ր ինձ, — զգուշացրեց ինձ ուղեկիցս, — հակառակ դեպքում կմոլորվես և կկորցնես մեզ:
Ուղեկիցս զգուշացրեց ինձ, որ չխոսեմ և հետևեմ իրեն, հակառակ դեպքում կմոլորվեմ և կկորցնեմ իրենց։

բ) Ծանր մտորումների մեջ էր իշխանը` ինչ անի, ում դիմի, որ իրեն հասկանան ու օգնեն:
Ծանր մտորումների մեջ էր իշխանը․ << Ինչ անեմ, ում դիմեմ, որ ինձ հասկանան ու օգնեն։>>

3) Փոփոխել դերբայական դարձվածի շարադասությունը երկու ձևով:

Ձորափով անընդհատ վերելք կատարելով` մենք դեպի Հալիձոր էինք բարձրանում:
Մենք դեպի Հալիձոր էինք բարձրանում՝ ձորափով անընդհատ վերելք կատարելով։
Ձորափով, մենք դեպի Հալիձոր էինք բարձրանում, անընդհատ վերելք կատարելով։

6.
1) Փակագծերում տրված բառերից ընտրել ճիշտը և տեղադրել նախադասության մեջ:

ա) Հուլիսին սկսվեցին հայ — ադրբեջանական (պաշտոնեական, պաշտոնական) հանդիպումները:

բ) Հրամանատարը խստորեն հետևում էր կանոնադրական (պահանջների, պահանջմունքների) ճշգրիտ կատարմանը:

2) Տեղադրել այն բառը, որը կունենա փոխաբերական իմաստ:

ա) Դեպի ձախ ավազուտներ էին և (լերկ, տխուր, ամայի) բարձրավանդակներ:

բ) — Ապրի Դավիթ Բեկը, — (որոտաց, ասաց, պատասխանեց) ամբոխը:

Ասում են (սկսեց Ռեջինալդը), թե հաղթանակից տխուր բան չկա, բացի պարտությունից: Եթե դուք երբևէ անցկացրել եք, այսպես կոչված, տոները ձանձրալի տանտերերի տանը, ապա կհամաձայնեք նման հայտարարության հետ: Երբեք չեմ մոռանա Բեբուոլդների մոտ անցկացրած ամանորյա օրերի մասին: Տիկին Բեբուոլդը ինչ-որ բարեկամական հարաբերությունների մեջ է հայրիկիս հետ (իր հերթին համարվում է զարմուհի և պետք է սպասեիր նրա հրավերին), և դա համարվեց բավարար հիմք այն բանի համար, որ ես ստիպված էի նրա հրավերը ընդունել վեցերորդ անգամ հարցնելիս. Չնայած՝ ինչո՞ւ պետք է երեխան տուժի հոր մեղքերի համար. այդ հարցի վերաբերյալ ես չունեի ոչ մի պատասխան:

Տիկին Բեբուոլդը ընդհանրապես շատ մռայլ անհատականություն է, անգամ երբ նա ինչ-որ տհաճ բան է ասում իր ընկերներին, կամ մթերքների ցուցակ է կազմում, նրա դեմքին ժպիտ չի հայտնվում: Նա հաճույքները տխրությամբ է ընկալում: Դուրբարի պետական փիղը նմանատիպ տպավորություն է թողնում, երբ նայում ես նրան: Նրա ամուսինը չարչարվում է այգում, յուրաքանչյուր եղանակին: Երբ մի մարդ սելավին դուրս է գալիս տնից, որպեսզի վարդի թփերի վրայից թրթուրներին վերացնի, ես հույս ունեմ, որ նրա ներքին կյանքը թողնում է ցանկանալ ավելին, ամեն դեպքում, երևի դա շատ է անհանգստացնում թրթուրներին:

Այնտեղ, իհարկե, ուրիշ մարդիկ էլ կային: Օրինակ՝ ինչ-որ մայոր, ով մեկնում էր որսորդության Լապլանդիա և դրա նման վայրեր. չեմ հիշում՝ ում էր նա որսում, ինչևիցե, դա արդեն կարևոր չէ: Բայց ամեն անգամ, երբ մենք հավաքվում էինք սեղանի շուրջ, նա մանրամասնորեն սկսում էր պատմել մեզ, թե ինչպիսի վայրի կենդանիներ անյտեղ կային և նկարագրում էր նրանց չափսերը՝ պոչից մինչև քթի ծայրը, ասես թե մենք պատրաստվում էինք օգտագործել նրանց մորթիները ձմռանը ծածկվելու համար: Ես սովորաբար հիացմունքով էի լսում էի նրան։ Իմ կարծիքով, այս դեմքի արտահայտությունը ինձ շատ էր սազում, բայց, պատահաբար, ես նրան ասացի Լինքոլնշիրի ճահճում իմ կրակած օկապիի չափսերը: Մայորը կարմրեց (հիշում եմ, որ այդ պահին ես մտածում էի, որ պետք է լոգարանի պատերը ներկել այս հոյակապ մուգ կարմիր գույնով), և ինձ թվաց, որ հոգու խորքում նա անմիջապես չսիրեց ինձ: Տիկին Բեբուոլդը շտապեց նրան օգնության և հարցրեց, թե ինչու նա իր սպորտային նվաճումների մասին գիրք չի գրում, դա այնքան հետաքրքիր կլիներ: Նա միայն որոշ ժամանակ անց հիշեց, որ տիկին Բեբուոլդին է տվել երկու հաստ հատորյակ՝ այդ թեմայի վերաբերյալ, իր նկարի հետ միասին, գրքի կազմին գրված ստորագրությամբ և հավելվածում, որը նկարագրում է Արկտիկայի երկբալ փափկամարմնի սովորությունները:

Երոկոյան մենք մոռանում էինք ամենօրյա պրոբլեմների և պարտականությունների մասին, և ահա այդժամ սկսվում էր կյանքը: Արդեն որոշված էր, որ թղթախաղը շատ անլուրջ և դատարկ ժամանակ անցկացնելու միջոց է, այդ պատճառով հյուրերի մեծ մասը խաղում էր այն, ինչն անվանում էին գրքի վիկտորինա: Սկզբի համար պետք է դուրս գային միջանցք, երևի ոգեշնչման համար, հետո խաղացողները վերադառնում էին հյուրասենյակ՝ խլացուցիչներով, ինչը նրանց հիմար տեսք էր տալիս, և հյուրերը պետք է գուշակեին, որ մտնողը Ուի Մակ-Գրեգերն է: Ես դիմադրեցի այս խելագարությանը, որքան կարող էի, բայց, ի վերջո, բարությունից ելնելով, համաձայնեցի որպես գիրք ներկայանալ ՝ զգուշացնելով նրանց, որ ինձնից որոշ ժամանակ կպահանջվի:

Նրանք ինձ սպասեցին մոտավորապես քառասուն րոպե, և այդ ամբողջ ընթացքում ես խոհարարի օգնականի հետ պահեստում կեգլի էի խաղում. հաղթում է նա, ով շամպայնի խցանով՝ առանց կոտրելու, ավելի շատ բաժակներ կգցի: Ես հաղթեցի (յոթ բաժակից չորսն անվնաս մնացին): Ուիլյամը կարծես անհանգստացավ: Հյուրասենյակում արդեն բոլորը

խելագարվում էին նրանից, որ ես չէի վերադառնում, ընդհանրապես նրանց չհանգստացրեց այն, ինչ ես ասացի նրանց, թե այնտեղ, որտեղ ես էի, լույսն անջատվել էր:

– Ինձ երբեք դուր չի եկել կիլլինգը, — մտորելով արտաբերեց տիկին Բեբուոլդը, — Ես ոչ մի խելացի բան չեմ տեսնում Տոսկանայի անձրևորդերի մեջ: Կարծես դա Դարվինն է գրել:

Անկասկած, կրթական կողմից այս խաղերը շատ օգտակար են, բայց ես դեռ բրիջ եմ նախընտրում:

Սուրբ ծննդյան նախօրեին, անգլիական հին ավանդույթի համաձայն, մեզանից սպասվում էր յուրահատուկ տոնական տրամադրություն: Սենյակում քամոտ էր, բայց, կարծես թե դա միակ հարմար տեղն էր ուրախանալու համար, նաև՝ այն զարդարված էր ճապոնական հովհարներով և չինական լապտերներով, ինչը հին անգլիական տեսք էր տալիս: Ինչ-որ երիտասարդ պաշտոնական տոնով պատմեց մեզ մի երկար պատմություն, այն մասին, թե ինչպես ինչ-որ աղջիկ, չեմ հիշում՝ կամ մահացել էր, կամ էլ ոչ պակաս տարօրինակ բան էր արել։ Մայորը նկարեց գունավոր մի նկար՝ վիրավորված արջով: «Լավ կլիներ, եթե երբեմն այդպիսի իրավիճակներում արջերը հաղթեին,- մտածեցի ես,- այնումանայնիվ, հետո գլուխ չէին գովա դրանով»: Չէինք հասցրել ուշքի գալ, երբ մեզ որոշեց զվարճացնել ինչ-որ երիտասարդ՝ մտքեր կարդալով: Նրան նայելով՝ կարելի էր մտածել, որ նա լավ մայր ունի, բայց վատ դերձակ, նրա նմանները, անգամ ճաշի ժամանակ, խոսում են շատ հանգիստ և անընդհատ հարթեցնում են մազերը՝ համոզվելով, որ դրանք տեղում են: Մտքեր կարդալը որոշ հաջողություն ունեցավ: Նա հայտարարեց, որ տանտերը խորհում էր պոեզիայի մասին, իսկ նա համաձայնելով՝ ասաց, որ հենց նոր հիշել էր Օստինի օդը: Ենթադրում եմ, որ նա իրականում մտածում էր՝ արդյո՞ք ոչխարի վիզը և սառը սերուցքային պուդինգը կբավարարի վաղվա ճաշի համար: Երեկոյի ավարտին բոլորը նստեցին նարդու մոտ, իսկ մրցանակը կաթնային շոկոլադն էր: Ես լավ եմ դաստիարակված և չեմ կարծում, որ արժանի խաղերը խաղում են շոկոլադի համար, և ես պատճառաբանելով, թե գլխացավ ունեմ, լքեցի «մարտի դաշտը»: Դրանից մի քանի րոպե առաջ այդ նույնն արեց օրիորդ Լանգսհեն-Սմիթը: Առաջին հայացքից բավականին ահավոր օրիորդ էր. Նա սովորաբար առավոտյան արթնանում էր շատ անսովոր ժամի և այնպիսի տպավորություն էր ստեղծվում, որ նախաճաշից առաջ հասցնում է շփվել եվրոպական պետությունների մեծ մասի ներկայացուցիչների հետ: Նրա սենյակի դռանը մի կտոր թուղթ էր փակցրած` որին գրված էր, որ առավոտյան իրեն կարելի է արթնացնել չափազանց շուտ: Այս հնարավորությունը բաց թողնելը մեղք է:

Ես գրությունը փակեցի ուրիշ թղթով, բացի այն հատվածից, որտեղ գրված էր, որ մինչ ինչ-որ մեկը սա կկարդա, իր դատարկ ապրած կյանքը արդեն ավարտված կլինի, ինքը զղջում է, եթե ինչ-որ մեկին անհանգստություն է պատճառել, և որ կցանկանար իրեն հուղարկավորեին ռազմական պատվով: Մի քանի րոպե անց ես բարձր պայթեցրի թղթե տոպրակը, դուրս թողնելով նրա միջի օդը, և բեմական ձայն հանեցի, որը հաստատ լսվեց նկուղներում: Ինչից հետո, ըստ իմ պլանավորման՝ գնացի քնելու: Այն աղմուկը, որով կոտրում էին այդ աղջկա դուռը, պարզապես սարսափելի էր: Նա ամեն կերպ դիմադրում էր, բայց ինձ թվում էր, որ շուրջ քառորդ ժամ նրանք սենյակում զենք էին փնտրում, ասես գործ ունեն զինված հանցագործի հետ:

Չեմ սիրում հեռանալ «նվերների օրը», բայց երբեմն ստիպված անում ենք այն, ինչը չենք ցանկանում:

Թարգմանությունը անգլերենից
Անգլերեն տարբերակն այստեղ՝ Reginald’s Christmas Revel by H.H. Munro (SAKI)

Աղբյուրը՝ https://milenamadoyan.home.blog/-ից։

Սան Ստեֆանոյի հաշտության պայմանագիր

1878թ. փետրվարի 19-ին կնքվեց ռուս-թուրքական հաշտությունը Սան Ստեֆանո ծովափնյա ավանում՝ հայ մեծահարուստ Առաքել Դադյանի ամառանոցում: Ըստ այդ պայմանագրի Ռուսաստանին էին անցնում Կարսի, Կաղզվանի, Օլթիի, Արդահանի, Ալաշկերտի և Բայազետի գավառները, Սև ծովի առափնյա շրջանները՝ Բաթում նավահանգստով: Էրզրումը և Բասենը վերադարձվում էին Օսմանյան կայսրությանը:

Սան Ստեֆանոյի պայմանագրում արծածվեց նաև 19-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ հասարակական-քաղաքական կյանքի հիմնական առանցքը կազմող Հայկական հարցը: Այն, Արևելյան հարցի բաղկացուցիչ մաս լինելով, այդ ժամանակաշրջանում վերաբերում էր արևմտահայության ազատագրության կամ ինքնավարության խնդրին:

Սան Ստեֆանոյի պայմանագրում տեղ գտան Հայաստանին և հայերին վերաբերող առանձին հոդվածներ և ձևակերպումներ, որոնց դրույթները մասամբ էին համընկնում հայերի առաջադրած պահանջներին: 16-րդ հոդվածով Բարձր դուռը պատավորվում էր Արևմտյան Հայաստանում ռուսների գրաված և կրկին Թուքիային վերադարձվելիք գավառներում անհապաղ բարեփոխումներ անցկացնել և ապահովել հայերի անվտանգությունը քրդերից ու չեքեզներից: 25-րդ հոդվածն իրավունք էր տալիս ռուսական զորքերին 6 ամիս ժամկետով մնալու Հայաստանում: 27-րդ հոդվածով թուրքական կառավարությունը պարտավորվում էր չհալածել պատերազմում ռուսների աջակցած քրիստոնյաներին:

Այս ձևակերպումներում կային շատ անորոշություններ, ըստ 16-րդ հոդվածի՝ ստացվում էր, որ Օսմանյան կայսրությունում հայերի հալածանքների մեղավորները ոչ թե թուրքական իշխանություններն են, այլ քրդերն ու չերքեզները: Նման ձևակերպումը ոչ թե կերաշխավորեր հայերի անվտանգությունը, այլ կսրեր նրանց հարաբերությունները հարևանների հետ. դա, անշուշտ, ձեռնտու էր սուլթանին: Պարզ չէր, թե ռուսական զորքերը միայն 6 ամսում ինչպես պետք է ներազդեին բարեփոխումների իրագործման վրա, ի՞նչ իրական երաշխիքներ կային ռուսներին աջակցած հայերի անվտանգության համար և այլն:

Այդուհանդերձ, պայմանգիրը հայերի համար ուներ նաև դրական նշանակություն. նախ՝ Արևմտյան Հայաստանի մի զգալի հատված անցնում էր Ռուսաստանին: Երկրորդ՝ պայմանագրում «Հայաստան» անվան գործածումը ստիպում էր սուլթանական կառավարությանն առաջին անգամ դիվանագիտական մակարդակով ընդունելու, որ կայսրության կազմում, ի թիվս նվաճված այլ երկրների, գոյություն ունի նաև հայերի հայրենիք Հայսատանը , որտեղ բարեփոխումներ կատարելու անհրաժեշտություն կա: Եվ վերջապես՝ Հայկական հարցը, դառնալով միջազգային հարց, նոր լիցք էր հաղորդում հայ ազգային-ազատագրական պայքարի հետագա ծավալմանը:

Բեռլինի վեհաժողով

Բեռլինի վեհաժողովը տեղի է ունեցել 1878 թ-ի հունիսի 13-ից հուլիսի 13-ը, որտեղ առաջին անգամ միջազգային դիվանագիտության խնդիր է դարձել Հայկական հարցը՝ որպես Արևելյան հարցի բաղկացուցիչ մաս։ Բեռլինի պայմանագրում հայերին էր վերաբերում 61-րդ հոդվածը.՝ Թուրքական կառավարությունը պարտավորվում է բարեփոխումներ անցկացնել հայկական տարածքներում, ապահովել հայերի անվտանգությունը.

Բեռլինի կոնգրեսում Հայկական հարցը դուրս բերվեց Թուրքիայի և Ռուսաստանի միջպետական հարաբերությունների ոլորտից և դրվեց միջազգային դիվանագիտության սեղանին, որն անիրական դարձրեց այդ հարցը լուծելու հեռանկարները, մյուս կողմից այն դարձավ միջազգային առարկաբազում դժբախտություններ բերելով հայ ժողովրդին:

Հուսախաբ լինելով դիվանագիտական ուղիներով այն լուծելու հեռանկարից` հայ գործիչները թուրքական բռնակալությունից իրենց ժողովրդի ազատագրվելը կապեցին հեղափոխական պայքարի հետ:

Ուսումնասիրելով այս թեման հասկացա, որ Սան-Ստեֆանոյի կետերով շատ տարածքներ անցնելու էին ռուսներին, իսկ խոշոր պետությունները միայն դեմ էին դրան։ Մինչդեռ Բեռլինի պայմանագրով Ռուսաստանի կողմից գրավված տարածքները վերադարձվում էին Թուրքիային՝ կանխելով ռուսների ազդեցության ամրապնդումը Կովկասում։

Ռուսաստանին էր մնում Կարսը՝ շրջակա գավառներով: Կարս բերդաքաղաքը շուտով դարձավ նորաստեղծ Կարսի մարզի կենտրոն, դրա մեջ մտան Կարսի, Արդահանի, Կաղզվանի և Օլթիի գավառները: Այն մտցվեց Կովկասի փոխարքայության կազմը՝ որպես առանձին վարչական միավոր:

Ի՞նչ դասեր քաղեցին հայերը Բեռլինի վեհաժողովից։

Բեռլինի դաշնադրությունում Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրի 16-րդ հոդվածի փոխարեն մտցվել է նոր հոդված՝ 61-րդը, որտեղ ասված էր հետևյալը. «Բարձր Դուռը հանձն է առնում հայաբնակ վայրերում անհապաղ իրագործել տեղական պահանջներից բխող բարեփոխումներ և ապահովել հայերի անվտանգությունը քրդերից ու չերքեզներից։ Այդ նպատակով ձեռնարկված միջոցառումների մասին նա պարտավոր է պարբերաբար հաղորդել պետություններին, որոնք պետք է հսկեն դրանց գործադրությունը»։ Սակայն այդ հոդվածի իրագործման հսկողությունը դրվում էր վեհաժողովի մասնակից բոլոր պետությունների վրա, ինչը վերջիններիս հնարավորություն էր տալիս միջամտելու Թուրքիայի ներքին գործերին։ Վեհաժողովը պարտավորեցնում էր Ռուսաստանին իր զորքերն անհապաղ դուրս բերել գրավված տարածքներից և ոչ մի երաշխիք չէր տալիս 61-րդ հոդվածի կենսագործման համար։ Բացի այդ, «Հայաստան» բառը փոխարինվում էր «Հայկական մարզեր» և «Հայաբնակ վայրեր» բառակապակցություններով։ Այսինքն՝ օսմանյան կողմն ազատվում էր այդ երկրամասը հայերի հայրենիք ընդունելու Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրի ձևակերպումից։ Ռուսաստանին էր անցնում Կարսի մարզը, իսկ Ալաշկերտն ու Բայազետը հանձնվում էին Թուրքիային։ Այդ վեհաժողովից հետո հայերը հիասթափված էին։ Խրիմյան հայրիկը կոչ արեց Հայերին, որ պետք չէ թղթով ու բանակցությամբ ապրել, այլ զենքով։ Հայ գործիչները հասկացան,որ խնդրանքով ու աղերսանքով ժողովուրդը չի փրկվի, հայությունն իր փրկությունը կարող է ձեռք բերել միայն պայքարով:

Մեծ տերությունները հանդես եկան հայկական բարեփոխումներն իրականացնելու պանաջներով՝ նպատակ ունենալով Թուքիայից զիջումներ կորզելու իրենց օգտին: Սուլթանական կառավարությունն օտար երկրների միջամտություններից ազատվելու համար նախընտրեց Հայկական հարցի լուծման ուրույն ուղի՝ հայերին ցեղասպանելու քաղաքականությունը:

Տորնադո, մթնոլորտային մրրիկ։

Առաջանում է ամպրոպային ամպերում և սև թևքի կամ կնճիթի ձևով տարածվում ներքև՝ հաճախ մինչև երկրի մակերևույթը։ Բարձրությունը կարող է հասնել 800-1500:

Տորնադոներն ունենում են.

• վերին ձագարաձև, որով միախառնվում է ամպերին,
• ներքին՝ շրջված ձագարաձև լայնացումներ։

Տարնադոյում օդը սովորաբար շարժվում է ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղությամբ, միաժամանակ պարուրաձև բարձրանում վերև՝ ձգելով փոշի և ջուր: Օդի պտտման արագությունը վայրկյանում մի քանի տասնյակ մետր է։ Տրամագիծը չափվում է տասնյակ (ցամաքի) և հարյուրավոր (ծովերի վրա) մետրերով։ Գոյատևման ընթացքում տորնադոն անցնում է 40-60 կմ։ Ուղեկցվում է ամպրոպով, անձրևով և կարկուտով։ Կարող է մեծ ավերածություններ պատճառել։ Տորնադոն ցամաքի վրա երբեմն կոչվում է տրոմբ։

Բնության ամենաքայքայիչ աղետներից մեկը՝ Տորնադոն օդի արագ պտտվող սյուն է, որը տարածվում է ամպրոպից գետնին: Նրա քամիները հասնում է 300մղոն/վրկ, որը կարող է մաքրել 1 մղոն լայնությամբ և 50 մղոն երկարությամբ ճանապարհ:

Տորնադոները ծնվում են ամպրոպի ժամանակ և հաճախ ուղեկցվում են կարկուտով: Հսկա, կայուն ամպրոպները առաջացնում են առավելագույնս կործանարար տորնադոները: Հաճախ պատկերվում է մուգ, կանաչավուն երկնքով: Սև փոթորկուն ամպերը հավաքվում են, կարող է նաև բեյսբոլի չափի կարկուտ թափվել, և հանկարծ հայտնվում է ձագար, որը ասես ամպից իջնում է: Ձագարը հարվածում է գետնին, և շառաչում այնպես, կարծես բեռնատար գնացք է մոտենում:

Չափազանց մեծ քամիները քանդում են տներ, շենքեր։ Ինչպես նաև ոչնչացնում են կամուրջներ, պտտում են գնացնքեր, թռցնում մեքենաներ և բեռնատարներ, տարանջատում ծառեր, և գետափից քաշում ամբողջ ջուրը։ Բարձր քամիները երբեմն սպանում կամ վիրավորում են մարդկանց ՝ գլորելով նրանց գետնից երկինք կամ նետելով վտանգավոր բարձրություններից։ Բայց տորնադոյի զոհերի մեծ մասը վիրավորվում են թռչող բեկորներից ՝ տանիքի ծածկապատման կոշտուկներից, կոտրված ապակիներից, դռներից, մետաղական ձողերից և այլն։

Տորնադոները կարող է առաջանալ տարվա ցանկացած պահի, բայց դրանք ավելի տարածված են հստակ սեզոնի ընթացքում, որը սկսվում է գարնան սկզբին: Մայիսը ընդհանուր առմամբ, ավելի շատ տորնադո է ունենում, քան ցանկացած այլ ամիս, բայց ապրիլյան փոթորիկները երբեմն ավելի կատաղի են: Ավելի հեռու հյուսիսում ՝ պտտահողմերը ավելի հաճախ տարածված են ամռանը: Տորնադոները կարող են տևել մի քանի վարկյանից մինչև երեք ժամ տևողությամբ։

Չնայած նրան, որ կարող են առաջանալ օրվա ցանկացած պահի, պտտահողմերի մեծ մասը ձևավորվում է ուշ երեկոյան: Այս ժամանակահատվածում արևը տաքացրած է լինում հողը, և մթնոլորտը բավարար է ՝ ամպրոպներ ստեղծելու համար:

Տորնադոն ձևավորվում է, երբ տաք, խոնավ օդը բախվում է ցուրտ և չոր օդին։ Խիտ սառը օդը մղվում է տաք օդի վրա, որը սովորաբար առաջացնում է ամպրոպ: Տաք օդը բարձրանում է սառը օդի միջոցով ստեղծելով օդ բարձրացող ուժեղ հոսանք։ Հոսանքը կսկսի պտտվել, եթե քամիները կտրուկ տարբերվեն արագությամբ կամ ուղղությամբ։ Երբ պտտվող հոսանքը, որը կոչվում է միջոցիկլ, շարժվող ամպրոպից ավելի տաք օդ է քաշում, նրա պտտման արագությունը մեծանում է: Չոր օդը, որը սնվում է ռեակտիվ հոսքով, ուժեղ քամու խումբ է, որն ապահովում է ավելի շատ էներգիա։ Միջոցիկլի խոնավ օդի ջրի կաթիլները ձևավորում են ձագարաձև ամպ։ Ձագարը շարունակում է աճել, և ի վերջո այն իջնում է ամպից: Երբ այն դիպչում է գետնին, այն դառնում է տորնադո:

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները աշխարհում ամենաբարձր քանակությամբ պտտահողմերն են ապրում ՝ տարեկան միջին հաշվով ավելի քան 1200 տորնադո։ 2011 թ. Ապրիլը տեսավ ԱՄՆ-ի Եղանակի ազգային ծառայության պատմության մեջ ցանկացած ամսվա ընթացքում գրանցված ամենաբարձր տորնադոները ՝ 875; նախորդ ռեկորդը մեկ ամսվա ընթացքում կազմում էր 542։

ԱՄՆ Եղանակի ազգային ծառայության օդերևութաբանները օգտագործում են Դոպլերի ռադար, արբանյակներ, եղանակային փուչիկներ և համակարգչային մոդելավորում, որպեսզի հետևեն երկինքը ուժեղ փոթորիկների և տորնադիկ գործունեության ժամանակ։ Երբ տորնադոն նշվում է ռադարների վրա, տորնադոյի նախազգուշացում է տրվում:

Դոպլերային ռադարները արձանագրում են քամու արագություն և որոշում են ամպրոպների ժամանակ պտտման տարածքները: Դոպլերի ռադարն օգտագործելուց ի վեր, տորնադոների համար նախազգուշացման ժամանակը 1980-ականների վերջին հինգ րոպեից պակաս էր, իսկ ուշ 2000-ականներին հասել էր միջինում 13 րոպեի։

«Tornado Alley», շրջան, որը ընդգրկում է արևելյան նահանգի՝ Հարավային Դակոտա, Նեբրասկա, Կանզաս, Օկլահոմա, հյուսիսային Տեխաս և Արևելյան Կոլորադո տարածքները: Այս շրջանը ամենահզոր և կործանարար փոթորիկների տունն է: ԱՄՆ-ի տորնադոները տարեկան հանգեցնում են 80 մարդու մահվան և ավելի քան 1500 վիրավորների:

Հայաստանում փոթորիկներ առաջանում են տարվա տաք ամիսներին (80%)՝ հյուսիսային լեռնահովտային քամիների ժամանակ։ Առավել ուժգին (30-32 մ/վ) փոթորիկներ դիտվում են Երևանում, Սիսիանի լեռնանցքում՝ հիմնականում օրվա երկրորդ կեսին (95%), և տևում են ավելի քան 6 րոպե։ Սովորաբար քամու արագությունը փոթորիկների ժամանակ 15-20 մ/վ է, երբեմն’ ավելի քան 40 մ/վ։

Հղումը՝

Ժողովրդավարությունը քաղաքական ռեժիմ է, որի հիմքում ընկած է գործընթացի կամ նրա որևէ մակարդակի վրա մասնակիցների հավասար մասնակցությամբ խմբային որոշումների կայացման ընթացակարգը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ տվյալ ընթացակարգն ընդունելի է առկա յուրաքանչյուր հասարակական կառուցվածքի համար, այնուամենայնիվ այսօր վերջինիս գոյության բաղադրիչը հանդիսանում է հենց պետության առկայությունը, քանի որ այն ենթադրում է իշխանության առկայություն։ Այս դեպքում ժողովրդավարության սահմանումը հիմնականում սահմանափակվում է հետևյալ հատկանիշներով.

• Առաջնորդների նշանակումն իրենց կառավարողների կողմից տեղի է ունենում ազնիվ և մրցակցային ընտրությունների միջոցով;
• Ժողովուրդը հանդիսանում է լեգիտիմ իշխանության միակ աղբյուրը;
• Հասարակությունը հանուն իր շահերի բավարարման և ընդհանուր բարեկեցության իրականացնում է ինքնակառավարում:

Ժողովրդավարությունը հասարակության յուրաքանչյուր անդամի համար պահանջում է մի շարք իրավունքների ապահովում։

Ժողովրդի կառավարման հետ փոխկապակցված են մի շարք այնպիսի արժեքներ, ինչպիսիք են՝ օրինականություն, քաղաքական և սոցիալական հավասարություն, ազատություն, ինքնորոշման իրավունք, մարդու հիմնարար իրավունքներ և այլն։

Քանի որ ժողովրդի իշխանության իդեալը դժվարհասանելի է և ենթակա է բազմաթիվ սահմանումների, առաջարկվում էին բազմաթիվ պրակտիկ ընթացկարգեր։ Մինչև XVIII դարն ամենատարածված ընթացակարգը եղել է ուղիղ ժողովրդավարությունը, երբ քաղաքացիներն իրենց որոշումների կայացման իրավունքն իրականացրել են ամիջականորեն՝ փոխհամաձայնեցման (կոնսենսուս) կամ փոքրամասնությանը մեծամասնությանը ենթարվելու ճանապարհով։ Ներակայցուցչական ժողովրդավարության պայմաններում նույն իրավունքն իրականացվում է իրենց կողմից ընտրված պատգամավորների կամ այլ պաշտոնատար անձանց միջոցով, որտեղ ընտրված կառավարողները կայացնում են որոշումներ՝ հաշվի առնելով կառավարվողների նախասիրությունները, վերջիններիս հաշվետու լինելով իրենց գործողությունների համար[6]։

Ժողովրդավարության հիմնական նպատակներից մեկը հանդիսանում է կամայականության և չարաշահման սահմանափակումը, որը հաճախ չի հաջողվում հաստատել այն պետություններում, որտեղ բացակայել են մարդու իրավունքները և այլ ժողովրդավարական արժեքները, համընդհանուր ճանաչված կամ իրավական համակարգի կողմից բացակայել է արդյունավետ պաշտպանության ինստիտուտը։ Այսօր մի շարք պետություններում ժողովրդավարությունը նույնականացվում է լիբերալ (ազատական) ժողովրդավարության հետ, որը բարձրադիր իշխանությամբ օժտված անձանց ազնիվ, պարբերաբար և համընդհանուր ընտրությունների միջոցով ձևավորված կառավարում է, երբ թեկնածուներն ազատ մրցակցում են ընտրողների ձայնի համար, այն նաև ներառում է իրավունքի գերակայություն, իշխանության տարանջատում և սահմանադրական սահմանափակումներ, որոնց հնարավոր է հասնել միայն հստակ խմբերի կամ անձանց որոշակի երաշխիքների ճանապարհով։ Մյուս կողմից էլ կաևորվում են ձախակողմյա շարժումները, տեսանելի տնտեսագետները, ինչպես նաև արևմտյան ընտրանու այնպիսի ներկայացուցիչներ, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ի նախկին նախագահ Բարաք Օբաման, Արժույթի միջազգային ֆոնդի գործադիր տնօրեն Քրիստին Լագարդը պնդում են, որ քաղաքական որոշումների կայացումը, շարքային քաղաքացիների ազդեցությունը պետության քաղաքականության վրա հնարավոր է իրականացնել միայն սոցիալական իրավունքների ապահովման, հավասարության հնարավորության և սոցիալ-տնտեսական անհավասարության ցածր մակարդակի առկայության պարագայում։

Մի շարք ավտորիտար վարչակարգերն ունեցել են ժողովրդավարական կառավարման արտաքին հատանիշներ, սակյան այնտեղ իշխանության կրողը եղել է միայն մեկ կուսակցություն, իսկ վարվող քաղաքականությունը կախված չի եղել ընտրողների նախասիրություններից։ XXI դարի վերջին քառորդում նկատվել է ժողովրդավարության տարածման միտում, որի խոչընդոտներից են եղել անջատողականությունը, ահաբեկչությունը, բնակչության արտագաղթը, սոցիալական անհավասարության աճը։ Այնպիսի միջազգային կազմաերպություններ, ինչպիսիք են ՄԱԿ, ՀԱՊԿ և ԵՄ ենթադրում են, որ պետության ներքին գործերի վերահսկումը, այդ թվում նաև ժողովրդավարության հարցերը և մարդու իրավունքների իրականացումը, մասնակիորեն պետք է լինեն միջազգային հանրության ազդեցության ոլորտում։

Ժողովրդավարական երկրներ են՝ Չինաստանը, Հնդկաստանը, Բանգլադեշը, Ալժիրը, Նեպալը, Լաոսը:

Իմ այս տարվա բացումը եղավ զբոսաշրջությունից դեպի թանգարան և շարունակվեց քայլարշավով։

Հղումները՝

Թանգարան

Քայլարշավ 1

Քայլարշավ 2

Եվ այլ աշխատանքներ որոնք կատարել եմ Սեպտեմբեր ամսին

• Ուղեցույց
• Դեպի Ջերմուկ
• Կամավորություն
• Գրեր
• Homework
• Հայոց Քաղակակրթության ձևավորման պատմաշխարհագրական միջավայրը

Հոկտեմբեր ամիս

• Հայոց լեզու
• Արցախի Ազատգրական պայքար
• Դավիթ Բեկ
• Էկոհամակարգեր
• Ավետիք Իսահակյան Լիլիթ
• Արցախյան դարձվածքներ,
• Հայկական դիվանագիտությունը
• Իսրայել Օրի

Ցաոք սրտի Նոյեմբեր ամսից շատ աշխատանքներ չունեմ։

• Հայոց լեզվի քերականություն
• Էկոլոգիա
• Շրջակա միջավայր
• Laughter is the best
• Երգ պատերազմի

Դեկտեմբեր Ամիս

• ՀՀ օրենքը երեխայի իրավունքների մասին
• ՅՈՒՆԵՍԿՈ
• ՅՈՒՆԻՍԵՖ
• ՄԱԿ-ի և Հայաստանի համագործակցությունը
• Վարժություններ
• Պատրաստում ենք Էրիշտա
• “Սբ․ Ծնունդի օրվա առավոտյան”․ վերլուծություն
• Ժողովրդավարություն
• Տորնադո

Այս պատմվածքում տղայի մոտ հոր զգացմունքների տպավորությունները մնացին իր ողջ կյանքում։ Այդ պատճառով էլ նա հետո կարողացավ շարունակել փոխանցել այդ զգացմունքները և ուրիշներին նվիրել։ Իսկ դրանից առաջ նա վստահ չէր, սակայն կարծում եմ նա հոգում միշտ գիտեր իր հոր մասին։ Ուղղակի պետք է այդպիսի խոսքերը իրենից լսեր, որ հասկանար ճշմարտությունը։ Այդ զգացմունքներից իր մոտ առաջացավ հորը ուրիշ նվեր տալու ցանկությունը։ Առանձնահատուկ նվեր, որը կտարբերվեր բոլոր մյուսներից և որ նրա հետ երկար ժամանակ կմնար։ Այդ պատճառով այս անգամ նա որոշեց ոչ նյութական նվեր տալ, որպեսզի այդ նվերը հիշվի հոր կողմից և հայրը իսկապես զգա, որ նա կարևորում է իրենց հարաբերությունները։

Կարծում եմ, որ այդ արարքը յուրահատուկ էր հոր համար, որովհետև դա իրենց երկուսի աշխատանքն էր, որով միշտ զբաղվում էին։ Այդպես նրանք միասին ժամանակ էին անցկացնում և դրա համար ավելի անձնական էր տղայի արածը։ Այս դեպքի հետևանքով տղան և հայրը նույնիսկ տասնամյակներ հետո օրը հիշեցին։ Տղայի մեջ արթնացան նոր զգացմունքներ, որոնք նա այդուհետև ուզեց փոխանցել նաև մյուս մարդկանց։

1․ Լրացնել տեքստում բաց թողած տառերը.
Լենկթեմուրը ներխուժել էր Հայաստան: Բանբերները նրան հայտնեցին, որ մոտակայքում մի ուխտատեղի կա, որտեղ գտնվում է հայոց յոթ ուղտաբեռանոց ադամանդը: Կաղ զավթիչի ախորժակը գռգռվեց. նա արշավեց դեպի սրբավայրը: Բայց հենց մոտեցան վանքին, Լենկթեմուրի զինվորներն սկսեցին ցավերի մեջ գալարվել ու մեռնել: Բռնակալը հասկացավ, որ այն գերբնական զորություն ունի: Առանց հափշտակելու որևէ բան՝ նա հապշտապ հեռացավ:

2․ Ընդգծել այն բառերը, որոնք գրվում են մեծատառով.
ա) Բոլոր հայ մանուկները սիրում են մեծ գրող Հովհաննես Թումանյանի հեքիաթները՝ «Չախչախ թագավորը», «Քաջ Նազարը» և այլն:

բ) Փայտակարանը Մեծ Հայքի տասնմեկերորրդ նահանգն էր Կուր և Երասխ գետերի ստորին հոսանքի շրջանում:

գ) Միջնադարի հայ իմաստասեր Գրիգոր Տաթևացին ծնվել է Վայոց Ձորում, աշակերտել է կարկառուն գիտնական, ուսուցչապետ Հովհան Որոտնեցուն։

դ) Հինավուրց հիշատակներով հայտնի Աղթամար կղզին տարածվում է Վանա լճին հարավարևելյան մասում, նրա դիմաց Հայկական Տավրոս լեռնաշղթայի մաս կազմող Կապուտկող լեռն է։

ե) Գրիգոր Զոհրապը կանգ առավ գրասեղանի մոտ և հայացքն ուղղեց Էդգար Շահինի « Փարիզուհին կառքում» նկարին և սկսեց խորհել Հայաստանի ճակատագրի մասին։

3․ Սյունակներից առանձնացնել և կողք կողքի գրել հոմանիշ բառերը (հոմանիշների եռյակ).

1. պաշտել 1. ապականել 1. ոգեշնչել 2. թևավորել 2. ալեկոծվել 2.մեծարել 3. պղծել 3. երկրպագել 3. վշտակցել 4. ծփալ 4. ցավակցել 4. արատավորել 5. կարեկցել 5.գոտեպնդել 5. ծածանվել
   
   Պաշտել – մեծարել – երկրպագել
   Ապականել – պղծել – արատավորել
   Ոգեշնչել – թևավորել – գոտեպնդել
   Ալեկոծվել – ծփալ – ծածանվել
   Վշտակցել – ցավակցել – կարեկցել

4․ Կազմել տրված գոյականների հոգնակի թիվը.
ոտնաձայն – ոտնաձայներ,
հեռագիր – հեռագրեր
պատմագիր — պատմագրեր
հրացան-հրացաններ
կին – կանայք

5․ Ընդգծել ածականի գերադրական աստիճանի օրինակները.

թեթևագույն, ծղոտագույն, վարդագույն, առավելագույն, մոխրագույն, ազնվագույն, ժանգագույն, հազարագույն, լավագույն, գերագույն:

6․ Սյունակներում առանձնացնել որակական և հարաբերական ածականները.

արևելյան, ջանասեր, բարձր, լեռնային, մարդկային, գեղեցիկ, լուսեղեն, օդային, հմուտ, կույր, հավասար, ձրի, հղի, ճաղատ, մերկ, տկլոր, օժանդակ:
Որակական ածականներ — ջանասեր, բարձր, գեղեցիկ, հմուտ, կույր, հավասար, ձրի, հղի, ճաղատ, մերկ, տկլոր, օժանդակ
Հարաբերական ածականներ — արևելյան, լեռնային, մարդկային, լուսեղեն, օդային,

7․ Ո՞ր նախադասության մեջ հատուկ անվան գրության սխալ կա․
1․ Մխիթար Հերացին գիտական և բժշկական գործունեություն է ծավալել կաթողիկոսանիստ Հռոմկլա ամրոցում։
2․ Մեր պատկերասրահում է գտնվում Հովհաննես Այվազովսկու «Նոյն իջնում է Արարատից» կտավը։
3․Երուսաղեմի մատենադարանում են գտնվում հայկական ձեռագիր շատ մատյաններ։
4․ Մեծ Հայքի նշանավոր նահանգներից է փոքր Սյունիքը կամ Արցախը։
Մեծ Հայքի նշանավոր նահանգներից է Փոքր Սյունիքը կամ Արցախը։

8․ Տրված թվականները գրել բառերով.
910 ինը հարյուր տասը
1899 հազար ութ հարյուր իննսունինը
1․600․005 մեկ միլիոն վեց հարյուր հազար հինգ
XXV քսանհինգերորդ
61-րդ վաթսունմեկերորդ

9․ Կազմել նախադասություն՝ չխախտելով տրված բառերի հերթականությունը.

ա) Մութ, գիշեր, խորհրդավոր, լռություն, խախտել, միայն, եղեգներ, խշշոց:
Մութ գիշեր էր, խորհրդավոր լռությունը խախտում էր միայն եղեգների խշշոցը։բ) Աննա, անհանգիստ, սիրտ, թպրտալ, անորոշ, հուզմունք, ու, երջանկություն:
Աննայի անհանգիստ սիրտը թպրտում էր անորոշ հուզմունքից ու երջանկությունից:
գ) Հանկարծ, անծանոթ, գեղեցկուհի, հայացք, պատահմամբ, հանդիպել, Հունանյան, հայացք:
Հանկարծ անծանոթ գեղեցկուհու հայացքը պատահմամբ հանդիպեց Հունանյանի հայացքին։
դ) Գյուղ, աղբյուր, մոտ, թխկի, տակ, միայնակ, կանգնել, Մարան:
Գյուղի աղբյուրի մոտ՝ թխկի տակ կանգնել էր Մարան։
ե) Մասիս, գագաթ, փայլփլել, ոսկեվառ, շող, որոնք, աչք, շլացնել:
Մասիսի գագաթը փայլփլում էր ոսկեվառ շողերից որոնք աչք էին շլացնում:

1992 թվականի մարտի 2-ին, դառնալով ՄԱԿ-ի անդամ և ընդունելով համամարդկային արժեքների, մարդու իրավունքների պաշտպանության և ժողովրդավարության հաստատման սկզբունքները` որպես պետական գաղափարախոսության անբաժանելի մաս, Հայաստանն ակտիվորեն մասնակցում է այս համաշխարհային կազմակերպության շրջանակներում ծավալվող աշխատանքներին և համագործակցում կազմակերպության բազմաթիվ կառույցների և օղակների հետ:

Հիմնվելով անցած տարիների ընթացքում կուտակած փորձի վրա` Հայաստանն իր գործնական ներդրումն է ունենում համաշխարհային գործընթացներին ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների պաշտպանության ու խրախուսման, իրավական պետության հաստատման գործում:

Հայաստանը տարբեր տարիներին ընտրվել և իր մասնաբաժինն է ներդրել ՄԱԿ-ի կարևորագույն մարմիններում` ՄԱԿ-ի Տնտեսական և սոցիալական խորհրդում, Հանցավորության կանխարգելման և քրեական արդարադատության հանձնաժողովում, Մարդու իրավունքների հանձնաժողովում, Կանանց կարգավիճակի հանձնաժողովում, ՄԱԿ-ի ծրագրման և համակարգման կոմիտեում, Սոցիալական զարգացման հանձնաժողովում, Բնակչության և զարգացման հարցերի հանձնաժողովում, Միջազգային առևտրի իրավունքի հանձնաժողովում, Վիճակագրական հանձնաժողովում և այլն: 2014 թվականին Հայաստանն ընտրվել է ՄԱԿ-ի Խոշտանգումների և այլ դաժան անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի ենթակոմիտեի (2015-2019 թթ.) անդամ: 2016 թվականին Հայաստանն ընտրվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պահպանության կոմիտեի անդամ 2016–2020 թվականների համար, իսկ 2017 թվականին վերընտրվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 1954 թվականի Կոնվենցիային կից 1999թ. երկրորդ արձանագրության շրջանակներում գործող Զինված ընդհարման դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության կոմիտեի անդամ 2017-2021 թթ. համար։ 2018թ. Հայաստանն ընտրվել է ՄԱԿ-ի Կանանց կարգավիճակի հանձնաժողովում (2019-2023 թթ. համար), որի նախագահությունը նույնպես վստահվել է Հայաստանին՝ ՀՀ մշտական ներկայացուցիչն ընտրվել է հանձնաժողովի նախագահ: 2018 թվականին Հայաստանն ընտրվել է ՄԱԿ-ի Տնտեսական և Սոցիալական խորհրդում (2019-2021 թթ. ժամանակահատվածի համար)։

«Հայաստան–ՄԱԿ զարգացման աջակցության շրջանակ» ծրագիրը հանդիսանում է ՄԱԿ-ի հետ համագործակցության ուղղությունների հիմնական փաստաթուղթը, որը ստորագրվել է 2015թ.՝ 2016-2020 թվականների համար: ՄԱԿ-ի զարգացման համակարգի բարեփոխումներին զուգահեռ ներկայումս լրամշակվում են նաև զարգացման աջակցության շրջանակի ուղենիշները /UNDAF guidelines/, որից հետո հնարավոր կլինի իրականացնել ՀՀ-ՄԱԿ 2016-2020թթ. զարգացման աջակցության շրջանակի միջնաժամկետ վերանայումը:

2016 թվականի հունվարի 1-ից պաշտոնապես ուժի մեջ մտան «Կայուն զարգացման 2030 օրակարգում» ներառված կայուն զարգացման 17 նպատակները: Կայուն զարգացման նպատակները հիմնվում են հազարամյակի զարգացման նպատակների (ՀԶՆ) արձանագրած հաջողությունների վրա:

Հայաստանում ակտիվորեն մեկնարկեցին Կայուն զարգացման նպատակների իրականացման հետ կապված գործընթացները: Կայուն զարգացման 2030 օրակարգի ազգայնացման նպատակով մշակվեց ճանապարհային քարտեզ, այնուհետև՝ Կայուն զարգացման նպատակների իրականացման Ազգային գործողությունների ծրագիր:

Կայուն զարգացման նպատակների իրականացման գործընթացին մեծապես նպաստում է նաև Կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնը, որը Հայաստանի կառավարության և ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի՝ աշխարհում առաջին համատեղ նախաձեռնությունն է, որը կայուն զարգացման նպատակների իրականացմանը նպաստելու է նորարարական լուծումների և պետական-մասնավոր հատվածի համագործակցության համար հնարավոր հարթակներ ստեղծելու միջոցով:

2018թ․ հուլիսի 17-ին Հայաստանը՝ ՄԱԿ-ի ՏնտՍոցԽորհ-ի բարձր մակարդակի քաղաքական ֆորումի շրջանակներում, ներկայացրեց Կայուն զարգացման օրակարգի և դրանից բխող նպատակների և թիրախների իրականացման առաջընթացն ամփոփող իր առաջին կամավոր ազգային զեկույցը։ ՀՀ պատվիրակությունը ղեկավարում էր առաջին փոխվարչապետ Արարատ Միրզոյանը:

2018թ. սեպտեմբերի 26-ին, Նյու Յորքում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հանդես եկավ ելույթով ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 73-րդ նստաշրջանի ընթացքում, որում, ի թիվս մի շարք այլ՝ ՀՀ-ի համար առանցքային նշանակություն ունեցող հարցերի, վարչապետը խոսեց նաև 2018թ.-ի ապրիլ-մայիս ամիսներին Հայաստանում տեղի ունեցած թավշյա հեղափոխության մասին։

Հայաստանը ՄԱԿ-ին և այլ միջազգային կազմակերպություններին կանոնավոր վճարում է տարեկան անդամավճարները: Հայաստանն արդեն 10 տարուց ավելի ներառված է ՄԱԿ-ի պատվո ցանկում, քանի որ այն երկրների թվում է, որոնք իրենց անդամավճարները կանոնավոր բյուջեին վճարում են ընթացիկ տարվա հունվար ամսվա ընթացքում: 2019թ. ՀՀ դարձյալ ներառվել է ՄԱԿ-ի պատվո ցանկումկազմակերպության կանոնավոր բյուջեին ժամանակին և ամբողջությամբ կատարված անդամավճարների համար: 2019թ. հունվարին Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից ՄԱԿ-ի կանոնավոր բյուջեին է փոխանցվել 195,176.00 ամերիկյան դոլար որպես ՄԱԿ-ին ՀՀ անդամակցության գծով 2019թ. տարեկան անդամավճար: 2019թ. հունվարի 18-ի դրությամբ պատվո ցանկում ներառվել է ՄԱԿ-ի 193 անդամ երկրներից միայն 18-ը:

Մանդատը

ՅՈՒՆԻՍԵՖը երեխայի իրավունքների գծով համաշխարհային առաջատարն է: Մենք աշխատում ենք ավելի քան 190 երկրներում և տարածքներում մեկ նպատակով, որպեսզի յուրաքանչյուր երեխա ունենա կյանքի լավագույն սկիզբ և կարողանա հաղթահարել աղքատության, բռնության, հիվանդությունների և խտրականության հետևանքով առաջացած խոչընդոտները:

ՅՈՒՆԻՍԵՖի համար երեխայի իրավունքների ապահովումը մարդկության զարգացման համար հիմնաքարային դեր ունի: Մեր ողջ գործունեության ընթացքում մենք առաջնորդվում ենք Երեխայի իրավունքների մասին կոնվենցիայով: Ի դեպ, այս տարի ՅՈՒՆԻՍԵՖը նշում է Կոնվենցիայի 30-ամյակը:

ՅՈՒՆԻՍԵՖ—ը Հայաստանում

ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը Հայաստանում է 1994 թվականից և արդեն 25 տարի է, ինչ աջակցում է Հայաստանի կառավարությանը՝ մշակել և իրագործել բարեփոխումներ՝ ուղղված Հայաստանի երեխաների իրավունքների իրականացմանը խոչընդոտող բացերի վերացմանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ամենակարիքավոր և խոցելի երեխաներին:

Կոնվենցիայի 30-ամյակը և Հայաստանում ՅՈՒՆԻՍԵՖի գործունեության 25-ամյակը կարևոր առիթ են տոնելու երեխայի իրավունքների ապահովման ուղղությամբ մի շարք կարևոր ձեռքբերումներ: Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում ՅՈՒՆԻՍԵՖ—ի գործունեությունը նպաստել է, որպեսզի՝

1. Կիսով չափ կրճատվի մանկական մահացությունը՝ մինչև 5 տարեկան երեխաների շրջանում,
2. Պատվաստումների միջոցով երեխաները պաշտպանվեն կանխարգելելի հիվանդություններից (տոկոսային ծածկույթը՝ 90%),
3. Վերացվի կարմրուկը, մորից երեխային ՄԻԱՎ-ի փոխանցումը և երկրին շնորհվի պոլիոմիելիտից զերծ երկրի կարգավիճակ,
4. Աղի համընդհանուր յոդացման արդյունքում վերացվի օրգանիզմում յոդի անբավարարությունը,
5. Ընդլայնվի նախադպրոցական կրթության հասանելիությունը,
6. Զարգանա ներառական կրթության համակարգը հաշմանդամություն ունեցող և չունեցող երեխաների համար,
7. Աղետների ռիսկի նվազեցումը և արտակարգ իրավիճակներին պատրաստվածությունը ընդգրկվեն կրթության ազգային ռազմավարության մեջ,
8. Ձևավորվի խնամատար ընտանիքի ինստիտուտը՝ ծնողական խնամքից զրկված երեխաների համար,
9. 75 տոկոսով կրճատվի շուրջօրյա և ուղղիչ հաստատություններում պահվող երեխաների թիվը:

2016-2020թթ. ընթացքում ՅՈՒՆԻՍԵՖ—ը ջանք չի խնայելու, որպեսզի՝

1. Որակյալ և ներառական առողջապահական և սնուցման ծառայությունները հասանելի դառնան 0-6 տարեկան կարիքավոր աղջիկների ու տղաների և նրանց ընտանիքների համար,
2. Հաշմանդամություն ունեցող երեխաները ներառվեն հասարակության մեջ, իրացնեն որակյալ կրթություն ստանալու իրենց իրավունքը և օգտվեն վերականգնողական ծառայություններից,
3. Կրթությունից դուրս մնացած երեխաները ընդգրկվեն կրթական համակարգի մեջ,
4. Յուրաքանչյուր երեխա ընտանեկան միջավայրում մեծանալու հնարավորություն ունենա,
5. Դպրոցները, ընտանիքներն ու համայնքները ձեռք բերեն արտակարգ իրավիճակներին դիմակայելու հմտություններ,
6. Դատական համակարգը երաշխավորի երեխայի լավագույն շահը,
7. Երկրում գործի երեխայի իրավունքների մշտադիտարկման համակարգ:

Այս օրակարգը կազմված է՝ ի կատարումն Հայաստանի զարգացման 2014-2025թթ. զարգացման ռազմավարության, ինչպես նաև՝ մարդու իրավունքների, երեխայի իրավունքների պաշտպանության, կրթության և աղետների ռիսկի նվազեցմանը վերաբերող մի շարք այլ ազգային ծրագրերի և ռազմավարությունների։