Իրանի ԻսլամակաՆ Հանրապետություն(Երկկողմ հարաբերություններ)

1991թ. դեկտեմբերի 25-ին Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը պաշտոնապես ճանաչել է Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը:

I1992թ. փետրվարի 9-ին Թեհրանում ստորագրվել է հռչակագիր` Հայաստանի և Իրանի միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու վերաբերյալ: Նույն օրը ստորագրվել է Հայաստանի Հանրապետության և Իրանի Իսլամական Հանրապետության միջև հարաբերությունների սկզբունքների և նպատակների մասին հռչակագիրը, որով Կողմերը հավաստում էին բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատելու իրենց մտադրությունը:

1992թ. ապրիլին Երևանում տեղի է ունեցել Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեսպանության բացման հանդիսավոր արարողությունը:

1992թ. դեկտեմբերին Թեհրանում բացվել է Հայաստանի Հանրապետության դեսպանությունը:

Որպես Մերձավոր Արևելքի առանցքային պետություններից մեկը` Իրանը 1992թ. ձեռնամուխ եղավ Հարավային Կովկասի նորանկախ պետությունների հետ բազմաբնույթ հարաբերությունների հաստատմանը: Այդ ժամանակից սկսած Հայաստանի և Իրանի միջև աստիճանաբար ձևավորվել և զարգացել է քաղաքական և տնտեսական բազմաշերտ համագործակցություն:

1992թ. փետրվար	Րաֆֆի Հովհաննիսյան,ԱԳ նախարար
1992թ. մայիս	Նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյան
1992թ.	Նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյան
1995թ. մարտ	Նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյան
1995թ. ապրիլ	Վահան Փափազյան,ԱԳ նախարար
1995թ. մայիս	Վարչապետ Հրանտ Բագրատյան
1996թ. հունվար	Վահան Փափազյան,ԱԳ նախարար
1997թ.	Բաբկեն Արարքցյան,ԱԳ նախարար
1997թ. հունվար	Ալեքսանդր Արզումանյան,ԱԳ նախարար
1997թ. հունիս	Ալեքսանդր Արզումանյան,ԱԳ նախարար
1998թ. օգոստոս	Վարդան Օսկանյան,ԱԳ նախարար
1998թ. սեպտեմբեր	Վարդան Օսկանյան,ԱԳ նախարար
1999թ. դեկտեմբեր	Վարդան Օսկանյան,ԱԳ նախարար
2001թ. փետրվար	Վարդան Օսկանյան,ԱԳ նախարար
2001թ. դեկտեմբեր	ՀՀ Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյան
2004թ. ապրիլ	Վարդան ՕսկանյանՙԱԳ նախարար
2006թ. հուլիս	ՀՀ Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյան
2006թ. դեկտեմբեր	Վարդան Օսկանյան,ԱԳ նախարար
2008թ. սեպտեմբեր	Էդվարդ Նալբանդյան,ԱԳ նախարար
2009թ. ապրիլ	ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյան
2009թ. սեպտեմբեր	Հովիկ Աբրահամյան,ԱԺ նախագահ
2010թ. սեպտեմբեր	Էդվարդ Նալբանդյան,ԱԳ նախարար
2010թ. հոկտեմբեր	Վարչապետ Տիգրան Սարգսյան
2011թ. մարտ	ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյան
2011թ. սեպտեմբեր	Էդվարդ Նալբանդյան,ԱԳ նախարար
2012թ. ապրիլ	Էդվարդ Նալբանդյան,ԱԳ նախարար
2012թ. օգոստոս	Էդվարդ Նալբանդյան, ԱԳ նախարար
2013թ. օգոստոս	ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյան
2014թ. մայիս	Էդվարդ Նալբանդյան,ԱԳ նախարար
2014թ. հոկտեմբեր	Վարչապետ Հովիկ Աբրահամյան
2016թ. հունիս	Էդվարդ Նալբանդյան,ԱԳ նախարար
2017թ. օգոստոս	ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյան
2017թ. հոկտեմբեր	վարչապետ Կարեն Կարապետյան
2019թ․փետրվար	վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան

Հայաստան

1992թ. փետրվար	ԱԳ նախարար Ալի Աքբար Վելայաթի
1994թ.	ԱԳ նախարար Ալի Աքբար Վելայաթի
1995թ. սեպտեմբեր	ԱԳ նախարար Ալի Աքբար Վելայաթի
1996թ. դեկտեմբեր	Առաջին փոխնախագահ Հասան Հաբիբի
1997թ. ապրիլ	ԱԳ նախարար Ալի Աքբար Վելայաթի
1999թ. օգոստոս	ԱԳ նախարար Քամալ Խարազի
2003թ. ապրիլ	ԱԳ նախարար Քամալ Խարազի
2004թ. սեպտեմբեր	Նախագահ Մոհամմադ Խաթամի
2006թ. փետրվար	ԱԳ նախարար Մանուչեհր Մոթթաքի
2006թ. սեպտեմբեր	Մեջլիսի նախագահ Հադդադ Ադել
2007թ. մարտ	Նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադ
2007թ. հուլիս	ԱԳ նախարար Մանուչեհր Մոթթաքի
2007թ. հոկտեմբեր	Նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադ
2007թ. հոկտեմբեր	ԱԳ նախարար Մանուչեհր Մոթթաքի
2009թ. մարտ	ԱԳ նախարար Մանուչեհր Մոթթաքի
2010թ. հունվար	ԱԳ նախարար Մանուչեհր Մոթթաքի
2010թ. հոկտեմբեր	Մեջլիսի նախագահ Ալի Լարիջանի
2011թ. նոյեմբեր	ԱԳ նախարար Ալի Աքբար Սալեհի
2011թ. դեկտեմբեր	Նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադ
2013թ. ապրիլ	ԱԳ նախարար Ալի Աքբար Սալեհի
2015թ. հունվար	ԱԳ նախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆ
2015թ. հոկտեմբեր	ԻԻՀ առաջին փոխնախագահ Էսհաղ Ջահանգիրի
2016թ. դեկտեմբեր	ԻԻՀ նախագահ Հասան Ռոհանի
2017թ. նոյեմբեր	ԻԻՀ ԱԳ նախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆ

Հայերը Իրանում

Դեռևս վաղնջական շրջանում Իրանի տարածքում ձևավորվել էր Էլամի թագավորությունը, որի հետ հայերը բարեկամական հարաբերություններ ունեին: Էլամի թագավորության կործանումից հետո ձևավորվեց  Մարաստանի հզոր թագավորությունը: Մ.թ.ա. 6-րդ դարում պատերազմ ծագեց հայոց արքա Տիգրան Երվանդյանի և Մարաստանի արքա Աժդահակի միջև: Հայոց արքան ջախջախեց Աժդահակի զորքը, նրան տապալեց մենամարտում: Օգտվելով առիթից՝ Մարաստանի դեմ ապստամբեց Պարսք երկրի կառավարիչ Կյուրոսը և կործանված մարական աշխարհակալության փլատակների վրա ստեղծեց Աքեմենյան Պարսկաստանի հզոր պետությունը: Հայերն ու պարսիկները դարձան դաշնակիցներ:

Աքեմենյանների օրոք ողջ արևելքում ձևավորվել էր համաարիական մեծ աշխարհակալություն, ուր պարսիկներից հետո երկրորդ բարձն ու դիրքը պատկանում էր հայոց Երվանդունի արքաներին: Այս տերության տնտեսական շատ լծակներ գտնվում էին հայերի ձեռքին: Հույն պատմիչ Քսենոֆոնի հավաստամամբ, հայ վաճառականները անարգել առևտուր էին անում մինչև Հնդկաստան և պարսից արքաների համար միաժամանակ կատարում էին ուղեկցողի, թարգմանչական և դիվանագիտական առաքելություններ:

Մ.թ.ա. 522 թվականին Հայաստանն ապստամբեց Դարեհ Ա գերիշխանության դեմ: Երկարատև ծանր պատերազմից հետո միայն պարսիկները կարողացան հաստատել իրենց գերիշխանությունը: Բայց Հայաստանը պահպանեց իր ներքին լիակատար անկախությունը: Այդ շրջանում հայ-պարսկական հարաբերություններն ավելի շատ դաշնակցային էին, քան՝ հարաբերություններ վասալի և գերագահի միջև:

Մ.թ.ա. 331 թվականին հայկական բանակը պարսկական զորքերի կազմում մասնակցեց Գավգամելայի ճակատամարտին: Ինչպես նշում են պատմիչները, մակեդոնական բանակի առաջին հարվածներից հետո պարսկական զորքը խուճապահար փախուստի դիմեց: Միայն հայկական 48000-ոց զինուժը մինչև վերջ դիմադրեց մակեդոնացիներին ու արժանապատիվ նահանջեց մթնշաղին: Պարսկական տերությունը կործանվեց, իսկ Հայաստանը վերագտավ իր լիակատար անկախությունը:

Մ.թ.ա. 247 թվականին Պարսկաստանի տարածքում հաստատվեց Պարթև Արշակունիների թագավորությունը: Նրանց կրտսեր ճյուղը հաստատվեց հայոց գահին 52 թվականին՝ հիմք դնելով հայ Արշակունիների թագավորությանը: Հայերև և պարթև Արշակունիները ոչ միայն խաղաղ դրկիցներ էին, այլև՝ բարեկամներ, դաշնակիցներ, և միշտ միասին էին դիմագրավում հռոմեական զավթիչներին:

224 թվականին Իրանում պարթև Արշակունիների դեմ ապստամբեց պարսիկ Արտաշիր Պապական իշխանը և հաղթելով, կործանեց պարթևական պետությունն ու հիմք դրեց պարսիկ Սասանյան թագավորությանը: Սասանյաններն արդեն զրադաշտական էին: Սկիզբ առավ երկարատև հայ-պարսկական պատերազմ, որն ավարտվեց հայոց Խոսրով արքայի դավադիր սպանությամբ և պարսիկների կողմից Հայաստանի գրավմամբ: